Partijen bij de verkoop
De zorgvolmacht
Een ouder verhuist naar een woonzorgcentrum en kan zijn zaken niet meer zelf regelen. Heeft hij tijdig een zorgvolmacht getekend, dan kan een naaste de woning verkopen zonder gerechtelijk bewind, op voorwaarde dat de volmacht geregistreerd is, de verkoop van onroerende goederen duidelijk vermeldt en niemand ze betwist.
Het principe
De zorgvolmacht (in het Frans « mandat de protection extrajudiciaire ») is geregeld in de artikelen 489 tot 490/2 van het oud Burgerlijk Wetboek, in de versie van de hervorming van het beschermingsrecht die op 1 september 2014 in werking trad. Een meerderjarige die zijn wil nog kan uiten, wijst een of meer lasthebbers aan die zijn goederen zullen beheren, en eventueel beslissingen over zijn persoon nemen, op het ogenblik dat hij dat zelf niet meer kan.
De volmacht eindigt niet wanneer de lastgever wilsonbekwaam wordt: ze is net voor dat ogenblik bedoeld. Ze vermijdt, als ze volstaat, een gerechtelijk bewind bij de vrederechter, met machtigingen en periodieke verslagen. Bij de verkoop van een woning is het verschil concreet: een goed uitgeruste lasthebber tekent het compromis en de akte, terwijl een bewindvoerder eerst een bijzondere machtiging van de rechter nodig heeft (zie de machtiging van de vrederechter).
Vorm en registratie
De zorgvolmacht kan bij notariële akte of onderhands worden opgesteld. Om als zorgvolmacht te werken, moet ze geregistreerd zijn in het centraal register dat de Koninklijke Federatie van het Belgisch Notariaat bijhoudt: de notaris die de akte verleed, of de griffier van het vredegerecht bij wie een eensluidend verklaard afschrift van de onderhandse volmacht werd neergelegd, laat ze binnen vijftien dagen na het verzoek registreren.
In de praktijk is de notariële vorm sterk aan te raden zodra er een onroerend goed is: de notaris heeft de bekwaamheid van de lastgever op de dag van de ondertekening nagegaan, de tekst beschrijft de machten nauwkeurig, en de verkoopakte kan er zonder discussie naar verwijzen. De volmacht kan ook beginselen bevatten die de lasthebber moet naleven, bijvoorbeeld de woning niet verkopen zolang de lastgever er woont.
De volmacht nagaan vóór de verkoop
- De volmacht is geregistreerd in het centraal register en niet herroepen (de notaris raadpleegt het register).
- Ze vermeldt uitdrukkelijk de verkoop van onroerende goederen: een volmacht in algemene bewoordingen dekt enkel daden van beheer, niet de verkoop.
- Ze bevat geen beperking voor de woning: geen verkoop zolang de lastgever er woont, of enkel na een duurzaam verblijf in een woonzorgcentrum en een medisch advies.
- Bij meerdere lasthebbers zegt de tekst of ze alleen of samen optreden.
- Er is intussen geen gerechtelijke beschermingsmaatregel genomen en de vrederechter heeft de volmacht niet beëindigd.
- Is de lastgever gehuwd en gaat het om de gezinswoning, dan blijft de instemming van de echtgenoot nodig.
Zorgvolmacht, bewind of gewone volmacht?
| Instrument | Wie beslist over de verkoop | Toezicht | Gevolg als de verkoper wilsonbekwaam wordt |
|---|---|---|---|
| Geregistreerde zorgvolmacht | De lasthebber, als de volmacht de verkoop vermeldt | Vrederechter, op verzoek van een belanghebbende of de procureur des Konings | De volmacht loopt door: ze is daarvoor bedoeld |
| Gerechtelijk bewind | De bewindvoerder, met bijzondere machtiging van de vrederechter | Vrederechter, systematisch | Maatregel die de rechter beveelt |
| Gewone volmacht | De lasthebber, voor de beschreven verrichting | Geen gerechtelijk toezicht | Het gebruik wordt zeer riskant: de wil van de lastgever kan niet meer worden nagegaan |
| Bankvolmacht | Niemand: ze geldt enkel voor rekeningen | Bank | Geen enkele macht over een onroerend goed |
De grenzen en het toezicht van de vrederechter
De lasthebber handelt in het belang van de lastgever. De wet verplicht hem de beginselen van de lastgever zoveel mogelijk na te leven, hem naargelang zijn begripsvermogen bij zijn opdracht te betrekken, minstens eenmaal per jaar met hem overleg te plegen en de gelden van de lastgever volledig gescheiden te houden van zijn eigen vermogen: de verkoopprijs komt op een rekening op naam van de lastgever.
Een verkoop tegen een te lage prijs, of aan de lasthebber of zijn familie, brengt de lasthebber in een belangenconflict. De vrederechter wijst dan een lasthebber ad hoc aan, tenzij de volmacht zelf bepaalt wie optreedt. De vrederechter kan worden gevat door de lastgever, de lasthebber, elke belanghebbende of de procureur des Konings; hij kan de volmacht geheel of gedeeltelijk beëindigen en vervangen door een gerechtelijke maatregel als de handelwijze van de lasthebber de belangen van de lastgever in gevaar brengt. De volmacht eindigt onder meer bij het overlijden van de lastgever: dan verkopen zijn erfgenamen.
In het compromis
- De lastgever wordt vermeld als verkoper, de lasthebber als zijn vertegenwoordiger, met de gegevens van de volmacht (notaris of griffie, datum) en van de registratie.
- Een kopie van de volmacht wordt bijgevoegd; de lasthebber verklaart dat ze nog geldt en dat geen gerechtelijke maatregel werd genomen.
- Bij twijfel over de draagwijdte van de machten of bij een belangenconflict wordt verkocht onder de opschortende voorwaarde van het akkoord van de vrederechter of de aanstelling van een lasthebber ad hoc, met een termijn.
- De prijs wordt via de notaris betaald, op een rekening van de lastgever.
De notaris kijkt de volmacht na vóór de ondertekening: laat hem ze lezen voordat u het goed aan kandidaat-kopers toont.
Valkuilen
- Een gewone volmacht gebruiken die jaren geleden werd getekend, terwijl de ouder zijn wil niet meer kan uiten.
- Denken dat een volmacht voor « beheer » volstaat om de woning te verkopen.
- Een beperking over de verkoop van de woning over het hoofd zien die de lastgever zelf heeft opgeschreven.
- Het goed laten kopen door een van de kinderen-lasthebbers zonder een lasthebber ad hoc te laten optreden.
- De andere kinderen niet inlichten: zij zijn het die de vrederechter vatten.
Veelgestelde vragen
Volstaat een bankvolmacht om de woning te verkopen?
Nee. Een volmacht op een rekening geeft geen enkele macht over een onroerend goed. U hebt een zorgvolmacht nodig die de verkoop vermeldt, of een gerechtelijk bewind met machtiging van de vrederechter.
Eindigt de zorgvolmacht bij het overlijden van de lastgever?
Ja. Na het overlijden heeft de lasthebber geen enkele macht meer en verkopen de erfgenamen. Een compromis dat de lasthebber binnen de grenzen van de volmacht vóór het overlijden tekende, bindt in principe de erfgenamen.
Is de toestemming van de vrederechter nodig om met een zorgvolmacht te verkopen?
Niet als de volmacht de verkoop dekt, geregistreerd is en nog geldt. De vrederechter komt tussen bij een belangenconflict of als iemand betwist hoe de volmacht wordt uitgevoerd.
Volstaat een onderhandse zorgvolmacht?
Ze is geldig als ze na neerlegging van een afschrift ter griffie van het vredegerecht in het centraal register is geregistreerd. Voor een onroerend goed is een notariële zorgvolmacht veiliger: de notaris van de verkoop kan er makkelijker op steunen.
Mag de lasthebber het goed zelf kopen?
Hij is dan tegelijk verkoper en koper: dat is een belangenconflict. Er is een lasthebber ad hoc of de tussenkomst van de vrederechter nodig, tenzij de volmacht die situatie uitdrukkelijk regelt.
Officiële bronnen
- Justel: oud Burgerlijk Wetboek, boek I (art. 489 tot 490/2, buitengerechtelijke bescherming)
- Notaris.be: de zorgvolmacht
- FOD Justitie: bescherming van personen
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.