Partijen bij de verkoop

De oudere of kwetsbare verkoper

Het huis van een leven verkopen is een zware beslissing. Is de verkoper zeer oud, ziek of afhankelijk van zijn omgeving, dan moet de geldigheid van zijn toestemming zorgvuldig worden nagegaan: een te snel getekende verkoop kan jaren later worden vernietigd, op vraag van erfgenamen die zich benadeeld voelen.

Bijgewerkt op · 4 min leestijd

De bekwaamheid om te verkopen

Elke meerderjarige is in principe bekwaam om zijn goederen te verkopen. Leeftijd op zich verandert daar niets aan. Onbekwaamheid volgt enkel uit een gerechtelijke beschermingsmaatregel van de vrederechter, die bepaalt welke handelingen de persoon niet meer alleen mag stellen: wie onbekwaam is verklaard om zijn onroerende goederen te vervreemden, kan enkel verkopen via zijn bewindvoerder, met bijzondere machtiging van de rechter (zie de machtiging van de vrederechter).

Zonder beschermingsmaatregel blijft een handeling die werd getekend door iemand die niet besefte wat hij deed, toch vernietigbaar wegens gebrek aan geldige toestemming. De moeilijkheid is de geestestoestand op het precieze ogenblik van de ondertekening te bewijzen, vaak jaren later. Hoe meer het dossier bevat over het begrip van de verkoper, hoe steviger de verkoop.

De alarmsignalen

  • De verkoper begrijpt de vragen over de prijs, de termijnen of zijn toekomstige woonplaats niet
  • Een naaste antwoordt systematisch in zijn plaats of dringt aan om snel te tekenen
  • De prijs ligt duidelijk onder de waarde van het goed, of de betaling is ongebruikelijk (contant, op termijn zonder waarborg)
  • De koper is een naaste, een mantelzorger, een buur of iemand uit zijn recente omgeving
  • De verkoper verblijft in een woonzorgcentrum, ligt in het ziekenhuis of verloor net zijn partner
  • De verkoper weet niet waar de prijs naartoe gaat, of de prijs moet op de rekening van een derde worden gestort

De maatregelen die kunnen bestaan

SituatieWie tekent de verkoopWat na te gaan
Geen maatregel, verkoper helder van geestDe verkoper zelfZijn begrip, zo nodig met een recent medisch attest
Geregistreerde zorgvolmachtDe lasthebberDat de volmacht de verkoop vermeldt en nog geldt
Gerechtelijk bewind met vertegenwoordigingDe bewindvoerderDe bijzondere machtiging van de vrederechter, vóór de akte
Bewind met bijstandDe verkoper, bijgestaan door zijn bewindvoerderDe beschikking, die de bedoelde handelingen vermeldt

Iedereen kan bij een notaris of de vrederechter een verklaring van voorkeur afleggen over de bewindvoerder of vertrouwenspersoon die moet worden aangewezen als een maatregel nodig wordt; ze wordt binnen vijftien dagen in een centraal register opgenomen (artikel 496 van het oud Burgerlijk Wetboek). Kan de verkoper zijn goederen niet meer beheren, dan is een beschermingsmaatregel nodig vóór elke verkoop: zie de gids over de zorgvolmacht.

De voorzorgen

  • De verkoper minstens één keer alleen ontmoeten en hem de voorwaarden in eenvoudige woorden uitleggen.
  • Schriftelijk noteren wat werd uitgelegd en wat hij antwoordde: prijs, termijn, wat er met zijn woning gebeurt.
  • Voorstellen om het compromis bij de notaris te tekenen, die zelf de wil en het begrip van de verkoper nagaat, buiten de aanwezigheid van de koper.
  • Het goed laten schatten door een onafhankelijke professional en de schatting bij het dossier voegen.
  • Bij twijfel een recent medisch attest vragen dat bevestigt dat de verkoper zijn goederen kan beheren.
  • De prijs via de notaris laten betalen, op een rekening op naam van de verkoper.

Misbruik van zwakte

Het Belgisch strafrecht bestraft misbruik van de zwakke positie van een persoon, bijvoorbeeld door zijn leeftijd, een ziekte of een gebrek, om hem tot een handeling te brengen die hem of zijn vermogen ernstig schaadt. Een verkoop tegen een spotprijs, verkregen door druk op een kwetsbare verkoper, kan tot vervolging leiden en, burgerrechtelijk, tot de vernietiging van de verkoop en een schadevergoeding.

De makelaar die zo'n situatie aanvoelt, laat niet tekenen. Hij bespreekt het met de notaris, en als een naaste de verkoper lijkt in te palmen, kan hij de familie voorstellen de vrederechter te vatten. Benadeelde erfgenamen keren zich vaak tegen de tussenpersoon die de ondertekening organiseerde.

In het compromis

  • Ondertekening bij voorkeur bij de notaris of in zijn aanwezigheid.
  • Prijs in lijn met een recente schatting, bij het dossier gevoegd.
  • Realistische termijn om het goed vrij te maken, afgestemd op de nieuwe woonplaats van de verkoper.
  • Bestaat er een beschermingsmaatregel: identiteit van de vertegenwoordiger, beschikking of volmacht in bijlage, opschortende voorwaarde van de machtiging van de vrederechter als die vereist is.
  • Betaling van de prijs op een rekening van de verkoper, nooit contant.

Veelgestelde vragen

Is een medisch attest nodig opdat een oudere persoon kan verkopen?

Nee, dat is niet verplicht en leeftijd alleen maakt niemand onbekwaam. Een recent attest kan de verkoop wel veiliger maken als de toestand van de verkoper twijfel doet rijzen.

Kan een verkoper onder bewind verkopen?

Enkel volgens de regels van zijn maatregel, meestal via zijn bewindvoerder met bijzondere machtiging van de vrederechter. Het compromis wordt dan getekend onder de opschortende voorwaarde van die machtiging.

Kunnen de erfgenamen de verkoop na het overlijden betwisten?

Ja, als ze bewijzen dat de verkoper op het ogenblik van de verkoop niet in staat was toe te stemmen, of het slachtoffer was van misbruik. Een abnormaal lage prijs en een koper uit de naaste omgeving maken de betwisting geloofwaardiger.

Gaat de notaris de bekwaamheid van de verkoper na?

Ja, hij moet zich vergewissen van de wil en het begrip van de partijen. Hij kan weigeren de akte te verlijden bij ernstige twijfel. Voor een kwetsbare verkoper is dat een reden om het compromis bij hem te tekenen.

Wat te doen als een naaste druk uitoefent op de verkoper?

Niet laten tekenen, het met de notaris bespreken en, als de verkoper zich niet meer lijkt te kunnen verdedigen, de familie voorstellen de vrederechter te vatten voor een beschermingsmaatregel.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook