Partijen
Gehuwde of wettelijk samenwonende verkoper: wie moet het compromis tekenen?
Een vergeten echtgenoot kan de verkoop laten vernietigen. Vóór elk compromis moet u weten wie eigenaar is, onder welk stelsel, en of het goed de gezinswoning is. Hier leest u de werkwijze, de bijzondere gevallen en wat het compromis moet bevatten.
De bescherming van de gezinswoning
Artikel 215 van het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat een echtgenoot zonder de instemming van de andere niet onder bezwarende titel of om niet onder de levenden kan beschikken over de rechten die hij heeft op het onroerend goed dat het gezin tot voornaamste woning dient, en het evenmin met hypotheek kan bezwaren. Die regel geldt ook als hij er alleen eigenaar van is. Hij geldt eveneens voor het huisraad in die woning. Een gelijkaardige regel beschermt wettelijk samenwonenden.
- De echtgenoot of partner die geen eigenaar is, moet dus met de verkoop instemmen, door het compromis mee te tekenen of met een voorafgaand schriftelijk akkoord dat als bijlage wordt gevoegd.
- Gebeurt dat niet, dan kan hij de vernietiging van de verkoop vragen binnen een jaar vanaf de dag waarop hij er kennis van kreeg.
- Feitelijk samenwonenden, zonder verklaring van wettelijke samenwoning, genieten die bescherming niet.
Het huwelijksstelsel bepaalt wie eigenaar is
| Toestand | Wie tekent het compromis |
|---|---|
| Wettelijk stelsel, goed verworven tijdens het huwelijk | Beide echtgenoten, want het goed is in principe gemeenschappelijk |
| Wettelijk stelsel, eigen goed (verworven vóór het huwelijk, geërfd, geschonken) | De echtgenoot-eigenaar, en zijn echtgenoot als het de gezinswoning is |
| Scheiding van goederen | De echtgenoot of echtgenoten die volgens de titel eigenaar zijn, en de andere echtgenoot als het de gezinswoning is |
| Wettelijke samenwoning | De eigenaar of eigenaars volgens de titel, en de partner als het de gezinswoning is |
De eigendomstitel volstaat niet: een goed dat één echtgenoot tijdens het huwelijk onder het wettelijk stelsel kocht, is in principe gemeenschappelijk, behalve bij een verklaring van wederbelegging van eigen gelden. Vraag altijd de burgerlijke staat en, in voorkomend geval, het huwelijkscontract en de wijzigingen ervan.
De echtgenoot weigert of kan niet tekenen
- Weigert de echtgenoot wiens instemming vereist is zonder gewichtige redenen, dan kan de andere echtgenoot zich door de familierechtbank laten machtigen om alleen te verkopen. Een compromis dat vóór die machtiging gesloten wordt, maakt er een opschortende voorwaarde van.
- Is de echtgenoot afwezig of in het buitenland, dan kan hij tekenen met een bijzondere volmacht die het goed en de essentiële voorwaarden van de verkoop vermeldt.
- Staat de echtgenoot onder bewind, dan moet zijn bewindvoerder optreden, met machtiging van de vrederechter als die vereist is (zie machtiging van de vrederechter).
Echtscheiding, scheiding, overlijden
- Lopende echtscheiding: de echtgenoten blijven gehuwd tot de echtscheiding definitief en overgeschreven is. De gezinswoning blijft beschermd en beiden moeten tekenen (zie verkopen bij echtscheiding).
- Feitelijke scheiding: die heft de bescherming niet op zolang het goed de gezinswoning was. De rechter kan in bepaalde gevallen het genot van de woning toewijzen of een echtgenoot machtigen om alleen te handelen.
- Overlijden van een echtgenoot: zijn erfgenamen, en de langstlevende echtgenoot voor zijn rechten (vaak het vruchtgebruik), komen tussen in de verkoop. Zie onze gids nalatenschap, onverdeeldheid en minderjarigen.
Aan de kant van de koper
Ook de burgerlijke staat van de koper telt: hij bepaalt hoe het goed verworven wordt (in gemeenschap, in onverdeeldheid, met of zonder beding van aanwas, met een verklaring van wederbelegging) en kan de registratierechten en het verlaagd tarief voor de eigen woning beïnvloeden. Verzamel die gegevens al bij het bod en bezorg ze aan de notaris, die ze in de akte opneemt.
Valkuilen
- Enkel op de titel vertrouwen: die zegt niets over een huwelijk dat na de aankoop gesloten werd, noch over het karakter van gezinswoning.
- « Eigenaar » en « bewoner » verwarren: een echtgenoot zonder eigendom die er met het gezin woont, moet instemmen.
- Denken dat de scheiding de bescherming beëindigt: dat is niet zo zolang het huwelijk bestaat.
- Een algemene volmacht: om te verkopen moet ze bijzonder zijn en het goed vermelden.
In het compromis
- Burgerlijke staat van elke verkoper: gehuwd, wettelijk samenwonend, gescheiden, weduwe of weduwnaar, ongehuwd
- Huwelijksstelsel en eventueel huwelijkscontract
- Verklaring of het goed al dan niet de voornaamste woning van het gezin is
- Tussenkomst van de echtgenoot of partner die met de verkoop instemt, of bijgevoegd schriftelijk akkoord, of verwijzing naar het machtigingsvonnis
- Lopende echtscheidingsprocedure gemeld aan de notaris
Veelgestelde vragen
Moet de echtgenoot tekenen als het goed aan een derde verhuurd is?
De bescherming geldt voor de voornaamste woning van het gezin. Een goed dat aan een derde verhuurd is, valt daar in principe niet onder. Het huwelijksstelsel kan zijn handtekening toch vereisen als het goed gemeenschappelijk is.
Kan een echtgenoot bij volmacht tekenen?
Ja, met een bijzondere volmacht, bij voorkeur notarieel. Ze moet het goed en de essentiële voorwaarden van de verkoop vermelden. De notaris moet ze vóór de ondertekening van het compromis kunnen nagaan.
Wat riskeert de makelaar die maar één echtgenoot laat tekenen?
De verkoop kan op vraag van de echtgenoot vernietigd worden, binnen het jaar nadat hij ervan kennis kreeg. De makelaar kan aansprakelijk zijn omdat hij de burgerlijke staat en de toestand van het goed niet nagegaan heeft.
Wat als de echtgenoot de verkoop weigert?
Weigert hij zonder gewichtige redenen, dan kan de echtgenoot-eigenaar de familierechtbank vragen om alleen te mogen verkopen. Voorzie dan een opschortende voorwaarde van het verkrijgen van dat vonnis, met een realistische termijn.
Geldt de bescherming ook voor een tweede verblijf?
Nee. Ze viseert enkel de voornaamste woning van het gezin. Voor een tweede verblijf bepaalt alleen het huwelijksstelsel wie moet tekenen.
Zijn feitelijk samenwonenden beschermd?
Nee. Zonder verklaring van wettelijke samenwoning heeft de partner die geen eigenaar is geen instemmingsrecht bij de verkoop. Enkel de eigenaar tekent, ook als het koppel er met kinderen woont.
Officiële bronnen
- Justel: oud Burgerlijk Wetboek, Boek I, artikel 215
- Notaris.be: geniet de gezinswoning een bijzondere bescherming?
- Justel: Burgerlijk Wetboek, Boek 2, titel 3 « Relatievermogensrecht »
- Notaris.be: wettelijk samenwonen
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.