Bijzondere panden en situaties
Reservekapitaal en werkkapitaal bij de verkoop van een appartement
Het is een van de vaakst gestelde vragen bij de akte: krijgt de verkoper het geld terug dat hij in het reservekapitaal stortte? Het antwoord is nee, en het compromis kan het anders regelen. Hieronder leest u wat het Burgerlijk Wetboek zegt, wat de syndicus moet meedelen, wat een eventuele vergoeding betekent voor de registratierechten en hoe u de clausule opstelt.
Twee fondsen met een verschillende functie
Het vermogen van de vereniging van mede-eigenaars (VME) bestaat minstens uit een werkkapitaal en een reservekapitaal (artikel 3.86, § 3, van het Burgerlijk Wetboek):
- het werkkapitaal bundelt de voorschotten die de mede-eigenaars als provisie betalen voor de periodieke uitgaven: verwarming en verlichting van de gemeenschappelijke delen, beheerskosten, conciërge;
- het reservekapitaal bundelt de periodieke inbrengen voor niet-periodieke uitgaven: vernieuwing van de verwarmingsinstallatie, herstelling of vervanging van de lift, een nieuwe dakbedekking.
Beide fondsen moeten op afzonderlijke rekeningen staan, een voor het werkkapitaal en een voor het reservekapitaal, geopend op naam van de vereniging van mede-eigenaars.
Een verplicht reservekapitaal
De vereniging moet uiterlijk vijf jaar na de voorlopige oplevering van de gemeenschappelijke delen een reservekapitaal aanleggen. De jaarlijkse bijdrage mag niet lager zijn dan 5 % van alle gewone gemeenschappelijke lasten van het vorige boekjaar. De algemene vergadering kan met een meerderheid van vier vijfde van de stemmen beslissen dit verplichte reservekapitaal niet aan te leggen.
Voorbeeld: een gebouw waarvan de gewone gemeenschappelijke lasten vorig jaar 48.000 euro bedroegen, moet zijn reservekapitaal met minstens 2.400 euro per jaar spijzen. Een klein of onbestaand reservekapitaal in een ouder gebouw is een alarmsignaal: grote werken zullen gefinancierd worden met buitengewone opvragingen, die de koper dreigt te dragen. Zie onze gids over mede-eigendommen in moeilijkheden.
Wat er met het aandeel van de verkoper gebeurt
Artikel 3.94, § 5, regelt het lot van beide fondsen bij de overdracht van een kavel:
- de verkoper is schuldeiser van de vereniging voor zijn aandeel in het werkkapitaal dat overeenstemt met de periode waarin hij de gemeenschappelijke delen niet meer werkelijk geniet. De syndicus maakt de afrekening op: het aandeel wordt aan de verkoper terugbetaald en bij de koper opgevraagd;
- het aandeel van de verkoper in het reservekapitaal blijft eigendom van de vereniging. Het wordt niet terugbetaald.
Niets belet de partijen evenwel af te spreken dat de koper de verkoper vergoedt voor zijn deel in het reservekapitaal. Dat is een prijskwestie: ze moet onderhandeld en in het compromis geschreven worden. Het bedrag dat daarvoor betaald wordt, is een last van de verkoop die bij de heffingsgrondslag van de registratierechten komt. De meeste modellen bepalen integendeel dat de partijen daarover geen afrekening maken.
De informatie vóór de ondertekening
Vóór de ondertekening van het compromis of het bod moet de notaris, de vastgoedmakelaar of de verkoper de koper een reeks inlichtingen bezorgen, die de syndicus op eenvoudig verzoek binnen vijftien dagen meedeelt (artikel 3.94, § 1):
- het bedrag van het werkkapitaal en van het reservekapitaal;
- de eventuele achterstallen van de verkoper, invorderingskosten inbegrepen;
- de stand van de opvragingen voor het reservekapitaal die vóór de vaste datum van de overdracht werden beslist;
- het overzicht van de lopende gerechtelijke procedures over de mede-eigendom;
- de notulen van de algemene vergaderingen van de laatste drie jaar en de periodieke afrekeningen van de lasten van de laatste twee jaar;
- een afschrift van de laatste door de algemene vergadering goedgekeurde balans.
Ook de achterstallen van de verkoper tellen: de vereniging van mede-eigenaars heeft een voorrecht op de kavel voor de bijdragen die met betrekking tot die kavel verschuldigd zijn, beperkt tot die van het lopende en het voorafgaande boekjaar (Hypotheekwet, artikel 27, 7°). De notaris laat ze door de syndicus bevestigen en regelt ze uit de prijs vóór hij die aan de verkoper uitbetaalt.
Rekenvoorbeeld: de vergoeding voor het reservekapitaal
Een appartement wordt verkocht voor 300.000 euro. Volgens het attest van de syndicus bedraagt het aandeel van de kavel in het reservekapitaal 4.000 euro. De verkoper vraagt dat de koper hem die som terugbetaalt. Gaan de partijen akkoord, dan wordt de economische prijs 304.000 euro en worden de registratierechten op dat bedrag berekend. Indicatieve meerkost aan rechten op die 4.000 euro:
| Gewest | Toepasselijk tarief | Rechten op de vergoeding van 4.000 euro |
|---|---|---|
| Brussel | 12,5 % (het abattement van 200.000 euro voor de eigen woning, bij een prijs tot 600.000 euro, verlaagt de grondslag maar niet het tarief) | 500 euro |
| Wallonië | 12,5 %, of 3 % voor de eigen en enige woning sinds 1 januari 2025 | 500 euro of 120 euro |
| Vlaanderen | 12 %, of 2 % voor de enige eigen woning (een tarief van 3 % is aangekondigd voor compromissen gesloten vanaf 1 januari 2027, onder voorbehoud van het decreet) | 480 euro of 80 euro |
Indicatieve berekening, die de afrekening van de notaris niet vervangt. De koper die het reservekapitaal terugbetaalt, betaalt dubbel als hij daarna een opvraging draagt voor werken die al gepland waren. Zie de registratierechten.
Valkuilen
- De verkoper beloven dat hij het reservekapitaal terugkrijgt: zonder uitdrukkelijke clausule en zonder akkoord van de koper krijgt hij niets terug.
- Een al gestemde opvraging negeren: ze kan naargelang de datum van de opvraging ten laste van de koper blijven; zie de algemene vergadering tussen compromis en akte.
- Tekenen zonder de notulen van de laatste drie jaar: ze tonen de besproken werken, de geschillen en de mede-eigenaars die niet betalen.
In het compromis
- Bij de syndicus het bedrag van beide fondsen en het aandeel van de kavel opvragen
- De besliste en nog niet betaalde opvragingen nagaan
- De notulen van de laatste drie algemene vergaderingen lezen om aangekondigde werken op te sporen
- Beslissen of een vergoeding voor het reservekapitaal verschuldigd is, en dat opschrijven
- Bepalen dat de notaris de achterstallen van de verkoper uit de prijs inhoudt
Een mogelijke redactie: "De partijen nemen er akte van dat, krachtens artikel 3.94, § 5, van het Burgerlijk Wetboek, het aandeel van de verkoper in het werkkapitaal hem door de vereniging van mede-eigenaars zal worden terugbetaald volgens de afrekening van de syndicus, en dat zijn aandeel in het reservekapitaal, dat volgens het attest van de syndicus 2.140 euro bedraagt, eigendom blijft van de vereniging. Daarvoor is geen vergoeding verschuldigd door de koper aan de verkoper, aangezien de prijs daarmee rekening houdt."
Zie ook onze algemene gids over de verkoop van een appartement in mede-eigendom.
Veelgestelde vragen
Krijgt de verkoper van een appartement het reservekapitaal terug?
Nee. Zijn aandeel in het reservekapitaal blijft eigendom van de vereniging van mede-eigenaars (artikel 3.94, § 5, van het Burgerlijk Wetboek). De partijen kunnen wel een vergoeding door de koper afspreken, in het compromis te schrijven; die komt dan bij de heffingsgrondslag van de registratierechten.
En het werkkapitaal?
Het aandeel van de verkoper in het werkkapitaal, voor de periode waarin hij de gemeenschappelijke delen niet meer geniet, wordt hem door de vereniging terugbetaald volgens de afrekening van de syndicus. Het wordt daarna bij de koper opgevraagd.
Is het reservekapitaal verplicht?
Ja, uiterlijk vijf jaar na de voorlopige oplevering van de gemeenschappelijke delen, met een jaarlijkse bijdrage van minstens 5 % van de gewone gemeenschappelijke lasten van het vorige boekjaar. De algemene vergadering kan er met vier vijfde van de stemmen van afzien.
Welke informatie moet de syndicus vóór het compromis geven?
Het bedrag van beide fondsen, de achterstallen van de verkoper, de besliste opvragingen voor het reservekapitaal, de lopende procedures, de notulen van de laatste drie jaar, de afrekeningen van de laatste twee jaar en de laatste goedgekeurde balans. Hij bezorgt ze op eenvoudig verzoek binnen vijftien dagen.
Wie betaalt de achterstallige lasten van de verkoper?
De verkoper. De vereniging heeft een voorrecht op de kavel voor de lasten van het lopende en het voorafgaande boekjaar: de notaris houdt de door de syndicus bevestigde bedragen dus in op de prijs.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3, artikelen 3.86, § 3 (werkkapitaal en reservekapitaal) en 3.94 (inlichtingen en afrekening bij overdracht van een kavel)
- Notaris.be: een appartement kopen
- Notaris.be: de syndicus
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.