Stappen van de verkoop
De overschrijving van de akte: de hypothecaire publiciteit in de praktijk
De koper tekent de akte, krijgt de sleutels en denkt dat alles achter de rug is. Een laatste stap verloopt nochtans in de dagen daarna, zonder hem: de overschrijving. Zij maakt de verkoop aan iedereen tegenwerpelijk en laat later toe te bewijzen wie eigenaar is. Dit zijn haar rol, de betrokken akten, de termijn waarbinnen de notaris moet handelen, wat ze kost en wat ze niet doet.
Wat is de overschrijving?
De overschrijving is de integrale inschrijving van een akte in een register dat wordt bijgehouden door het bevoegde kantoor van de Algemene Administratie van de Patrimoniumdocumentatie (kantoor Rechtszekerheid, de vroegere "hypotheekbewaring"). Ze verzekert de openbaarheid van de zakelijke rechten op onroerende goederen: iedereen kan weten wie eigenaar is van een goed en welke lasten erop rusten.
Volgens artikel 3.30, § 1, van het Burgerlijk Wetboek worden integraal overgeschreven:
- de akten onder levenden, om niet of onder bezwarende titel, die zakelijke rechten op onroerende goederen vestigen, overdragen of aanwijzen, andere dan voorrechten en hypotheken (verkoop, schenking, verdeling, vestiging van erfdienstbaarheid, vruchtgebruik, opstal, basisakte van een mede-eigendom);
- de akten van afstand van die rechten, en die welke de verkrijging ervan door de wet vaststellen, bijvoorbeeld een vonnis dat een wettelijke erfdienstbaarheid vaststelt;
- de akten die een recht van voorkeur, van voorkoop of een optie op een onroerend zakelijk recht toekennen;
- de huurovereenkomsten van meer dan negen jaar of voor het leven, en die welke kwijting geven voor minstens drie jaar huur;
- de akten van erfopvolging die vaststellen dat iemand door overlijden een onroerend zakelijk recht verkreeg;
- de vonnissen die de plaats innemen van een van die akten.
Plannen die bij die akten gevoegd zijn, worden samen met de akte overgeschreven wanneer de partijen dat vragen en ze in de databank van de afbakeningsplannen gerefereerd zijn (artikel 3.30, § 3; zie opmetingsplan).
Welke akten overgeschreven kunnen worden, en binnen welke termijn
Alleen vonnissen, authentieke akten en onderhandse akten waarvan de handtekeningen in rechte of voor een notaris erkend zijn, worden tot de overschrijving toegelaten (artikel 3.31, § 1). Volmachten voor die akten moeten dezelfde vorm hebben. Daarom is een volmacht om de verkoopakte te tekenen in principe notarieel (zie volmacht).
De notaris die een akte verlijdt die aan overschrijving onderworpen is, moet de overschrijving aanvragen binnen vijftien dagen na de datum ervan, en binnen twee maanden voor een openbare verkoop (artikel 3.31, § 2). Valt de termijn op een sluitingsdag van het kantoor, dan wordt hij verlengd tot de eerstvolgende werkdag. De overschrijving is federaal: dezelfde procedure geldt in Brussel, Wallonië en Vlaanderen, ongeacht de taal van de akte.
Wat de overschrijving beschermt
- Tegenwerpelijkheid: zolang de akte niet overgeschreven is, is ze niet tegenwerpelijk aan derden te goeder trouw die een concurrerend recht op het goed hebben (artikel 3.30, § 2), bijvoorbeeld een tweede koper (zie de dubbele verkoop) of een schuldeiser die een hypotheek laat inschrijven.
- Huurovereenkomsten: een niet-overgeschreven huur van meer dan negen jaar is aan de nieuwe eigenaar slechts tegenwerpelijk voor de lopende periode van negen jaar, en een vooruitbetaling van huur slechts voor de lopende periode van drie jaar.
- Nalatenschappen: een geërfd goed kan pas goed worden doorverkocht als een akte van erfopvolging of een verdelingsakte die de verkoper aanwijst, is overgeschreven (zie de hoedanigheid van erfgenaam bewijzen).
- Bewijs van eigendom: de keten van overgeschreven akten laat de notaris toe bij de doorverkoop de eigendomsoorsprong samen te stellen (zie eigendomsoorsprong).
De overschrijving is geen geldigheidsvoorwaarde van de verkoop tussen de partijen: ze regelt de werking ervan tegenover derden. Ze zuivert ook geen gebreken van de akte: een nietige akte blijft nietig, ook overgeschreven.
In de praktijk, en wat het kost
- Vóór de akte vraagt de notaris een hypothecaire staat op om de bestaande inschrijvingen en overschrijvingen na te gaan, en werkt die daarna bij.
- Na de ondertekening laat hij de akte registreren en biedt hij ze ter overschrijving aan.
- De prijs wordt de verkoper doorgaans pas vrijgegeven nadat nagegaan is dat er intussen geen nieuwe inschrijving is gebeurd.
- Een gewoon compromis wordt niet overgeschreven: het wordt enkel geregistreerd (zie de registratie van het compromis).
Indicatief voorbeeld voor een woning gekocht voor 300.000 €: de forfaitaire retributie voor de overschrijving bedraagt 285 € voor een akte getekend tot 31 december 2026, en 310 € voor een akte getekend vanaf 1 januari 2027. Ze is niet onderworpen aan btw en hangt niet af van de prijs. Daarbij komt een recht op geschriften van 100 € op akten die aan overschrijving onderworpen zijn. Die bedragen zitten in de provisie voor kosten die de notaris vraagt, naast de registratierechten en het ereloon (zie notariskosten).
Wat de makelaar en de koper moeten onthouden
- Het compromis beschermt de koper in zijn verhouding tot de verkoper, nog niet tegenover iedereen
- De termijn tussen compromis en akte is een risicoperiode: hij moet redelijk blijven
- Een langdurige huur, een aankoopoptie of een voorkeurrecht gaat u na in de registers, niet enkel in de verklaringen van de verkoper
- Voor een geërfd goed moet de akte van erfopvolging vóór de verkoop voorzien worden
- De koper krijgt na de akte een afschrift met de referenties van de overschrijving: dat wordt zijn eigendomstitel, die hij moet bewaren (zie de eigendomstitel)
Veelgestelde vragen
Waartoe dient de overschrijving van de verkoopakte?
Om de verkoop tegenwerpelijk te maken aan derden te goeder trouw met een concurrerend recht op het goed, zoals een tweede koper of een schuldeiser. Ze verzekert de openbaarheid van de zakelijke rechten op onroerende goederen (artikel 3.30 van het Burgerlijk Wetboek).
Wordt het compromis overgeschreven?
In de praktijk niet. Alleen vonnissen, authentieke akten en onderhandse akten waarvan de handtekeningen in rechte of voor een notaris erkend zijn, kunnen worden overgeschreven (artikel 3.31). Een gewoon compromis wordt enkel geregistreerd.
Wie zorgt voor de overschrijving, en binnen welke termijn?
De notaris die de akte verleed, binnen vijftien dagen na de datum ervan (twee maanden voor een openbare verkoop). De koper hoeft niets te doen.
Hoeveel kost de overschrijving?
Indicatief een forfaitaire retributie van 285 € voor een akte getekend tot 31 december 2026 en van 310 € vanaf 1 januari 2027, zonder btw, plus een recht op geschriften van 100 €. Die bedragen zitten in de provisie die de notaris vraagt.
Moet een langdurige huurovereenkomst worden overgeschreven?
Ja, als ze meer dan negen jaar duurt of voor het leven is gesloten. Anders is ze aan de nieuwe eigenaar slechts tegenwerpelijk voor de lopende periode van negen jaar.
Bewijst de overschrijving dat de koper eigenaar is?
Ze maakt zijn titel aan iedereen tegenwerpelijk en laat toe de keten van eigenaars samen te stellen. Ze herstelt echter geen nietige akte, en vervangt het nazicht van de titel door de notaris niet.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3 (goederen), artikelen 3.30 en 3.31
- Justel: hypotheekwet van 16 december 1851
- FOD Financiën: Patrimoniumdocumentatie, hypothecaire publiciteit
- Notaris.be: waarom is de aankoopakte zo belangrijk? (overschrijving in het Kantoor Rechtszekerheid)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.