Partijen bij de verkoop

De hoedanigheid van erfgenaam bewijzen vóór de verkoop

Om een goed van de overledene te verkopen, moet u eerst weten wie zijn erfgenamen zijn, voor welk deel en met welke rechten. Dat stelt de akte van erfopvolging vast. Voor een onroerend goed moet ze bovendien worden overgeschreven, anders kan de verkoop zelf niet worden overgeschreven.

Bijgewerkt op · 4 min leestijd

De documenten

Artikel 4.59 van het Burgerlijk Wetboek laat een erfgenaam, legataris of langstlevende echtgenoot toe zijn hoedanigheid te bewijzen met een akte of een attest van erfopvolging. Wie te goeder trouw handelt met een persoon die in die akte wordt aangewezen, wordt geacht te handelen met een echte erfgenaam.

DocumentWie stelt het opWanneer
Notariële akte of notarieel attest van erfopvolgingEen notarisAltijd mogelijk; de enige mogelijkheid bij een testament, huwelijkscontract, contractuele erfstelling of onbekwame erfgenaam
Akte of attest van erfopvolging van het kantoor RechtszekerheidEen ambtenaar van de Algemene Administratie van de PatrimoniumdocumentatieEnkel bij een eenvoudige wettelijke erfopvolging, zonder testament, huwelijkscontract of onbekwame erfgenaam
Akte van onroerende erfopvolgingEen notaris (of het kantoor, in eenvoudige gevallen)Zodra de nalatenschap een onroerend goed bevat: ze wordt overgeschreven

Het attest om de rekeningen vrij te geven volstaat niet om een onroerend goed te verkopen: er is een akte nodig die de verkrijging van de onroerende rechten vaststelt.

De overschrijving van de akte van erfopvolging

Sinds de hervorming van het goederenrecht wordt de akte van erfopvolging die vaststelt dat een persoon een onroerend zakelijk recht ter zake des doods heeft verkregen, overgeschreven op het kantoor Rechtszekerheid (artikel 3.30, § 1, 7°, van het Burgerlijk Wetboek). Het gevolg is concreet: een verkoopakte van iemand die niet wordt aangewezen in de overgeschreven akte van erfopvolging, is niet tegenwerpelijk aan wie erin wordt aangewezen, en de verkoop kan maar worden overgeschreven als een akte van erfopvolging die de verkoper aanwijst, of een verdelingsakte, is overgeschreven.

De notaris van de verkoop zorgt er dus voor dat de akte van onroerende erfopvolging wordt opgesteld en overgeschreven vóór, of uiterlijk samen met, de verkoopakte. Wordt ze binnen zes maanden na het overlijden opgesteld zonder dat de notaris vacaties of kosten vraagt, dan is ze vrijgesteld van het recht op geschriften (artikel 21, 15°, van het Wetboek diverse rechten en taksen).

De controles van de notaris

De notaris raadpleegt het centraal register van testamenten en dat van huwelijksovereenkomsten, gaat de afstamming na, het bestaan van een langstlevende echtgenoot of wettelijk samenwonende, het recht dat op de nalatenschap van toepassing is en een eventuele verwerping door een erfgenaam. Zo bepaalt hij wie de verkoop moet tekenen: de erfgenamen in volle eigendom, maar ook, in voorkomend geval, de langstlevende echtgenoot-vruchtgebruiker, een bijzondere legataris of de testamentuitvoerder. Hij kan weigeren de akte af te leveren als de stukken en opzoekingen niet toelaten de gegevens met zekerheid vast te stellen.

Had de overledene zijn gewone verblijfplaats in het buitenland of een andere nationaliteit, dan kan een buitenlands recht op de nalatenschap van toepassing zijn, en kan een Europese erfrechtverklaring nodig zijn: zie de internationale nalatenschap. Reken dan op enkele weken extra.

Verkoop en aangifte van nalatenschap

De erfgenamen kunnen verkopen vóór ze de aangifte van nalatenschap hebben ingediend, zolang ze de wettelijke indieningstermijn respecteren. De aangifte wordt ingediend bij de bevoegde belastingadministratie volgens het gewest van de laatste fiscale woonplaats van de overledene; in Vlaanderen is dat de Vlaamse Belastingdienst (Vlabel).

De erfbelasting is gewaarborgd op de goederen van de nalatenschap: de notaris kan op de prijs de sommen inhouden die nodig zijn om ze te betalen. De aangegeven waarde en de verkoopprijs moeten samenhangen: een snelle verkoop tegen een prijs die duidelijk hoger ligt dan de aangegeven waarde, kan de administratie ertoe brengen de aangifte te verbeteren.

In het compromis

  • Alle erfgenamen geïdentificeerd en ondertekenaars, met hun aandelen in volle eigendom, blote eigendom of vruchtgebruik
  • Langstlevende echtgenoot of wettelijk samenwonende vruchtgebruiker aanwezig
  • Minderjarige of beschermde erfgenaam: opschortende voorwaarde van de machtiging van de vrederechter
  • Erfgenaam in het buitenland: volmacht in de vorm die de notaris vraagt
  • Notaris die de nalatenschap behandelt op de hoogte van de verkoop, voor de akte van erfopvolging en de inhouding van de erfbelasting

Valkuilen

  • « De kinderen » laten tekenen zonder na te gaan of er een testament of een kind uit een andere relatie is.
  • De langstlevende echtgenoot-vruchtgebruiker vergeten.
  • Een nabije aktedatum beloven terwijl de akte van erfopvolging nog niet is opgesteld.
  • In de aangifte een waarde vermelden die veel lager ligt dan de prijs die enkele maanden later wordt behaald.
  • Over het hoofd zien dat een erfgenaam heeft verworpen: zijn kinderen kunnen in zijn plaats komen.
  • Denken dat een handgeschreven testament uit een lade alles regelt: het moet bij een notaris worden neergelegd en kan worden betwist.

Veelgestelde vragen

Kan het compromis vóór de akte van erfopvolging worden getekend?

Ja, als alle erfgenamen bekend zijn en tekenen. De akte van erfopvolging wordt opgesteld en overgeschreven vóór of samen met de verkoopakte. Voorzie een voldoende ruime aktetermijn.

Moet een erfgenaam die in het buitenland woont komen tekenen?

Nee. Hij kan een volmacht geven, in de vorm die de notaris vraagt, soms gelegaliseerd of met apostille naargelang het land. Voorzie tijd om ze te verkrijgen.

Moet men wachten tot de erfbelasting betaald is?

Niet noodzakelijk. De notaris kan op de prijs de sommen inhouden die nodig zijn om de erfbelasting te betalen.

Volstaat het attest van erfopvolging van de bank?

Nee. Dat dient om de rekeningen vrij te geven. Om een onroerend goed te verkopen is een akte van erfopvolging nodig die de verkrijging van de onroerende rechten vaststelt en wordt overgeschreven.

Wie betaalt de akte van erfopvolging?

De erfgenamen, als kosten van de nalatenschap. Wordt ze binnen zes maanden na het overlijden opgesteld zonder vacaties of kosten van de notaris, dan geldt een gunstige fiscale regeling.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook