Clausules opstellen
Het nieuwe goederenrecht en de verkoop
Sinds 1 september 2021 is het goederenrecht volledig herschreven in boek 3 van het Burgerlijk Wetboek. De meeste compromissen worden er niet door omgegooid, maar verschillende regels die nuttig zijn voor verkoper, koper en makelaar zijn gewijzigd, en de oude artikelverwijzingen kloppen niet meer.
Wat veranderde en sinds wanneer
Boek 3 „Goederen”, aangenomen bij de wet van 4 februari 2020, trad in werking op 1 september 2021. Het vervangt de oude artikelen van het Burgerlijk Wetboek over eigendom, gemeenschappelijke muren, erfdienstbaarheden, vruchtgebruik en mede-eigendom, en neemt de erfpachtwet en de opstalwet over. Het geldt in principe voor bestaande toestanden voor hun toekomstige gevolgen, onder voorbehoud van de overgangsregels: de notaris gaat het concrete geval na.
Het regelt ook de publiciteit van onroerende rechten: overgeschreven worden onder meer de akten die onroerende zakelijke rechten overdragen of vestigen, de akten die een voorkeur-, voorkoop- of optierecht op zo'n recht verlenen, en huurovereenkomsten van meer dan negen jaar (artikel 3.30). Zonder overschrijving kan men die akten niet tegenwerpen aan derden te goeder trouw met een concurrerend recht op het goed. Daarom is het compromis maar een tussenstap: enkel de overgeschreven authentieke akte beschermt de koper volledig.
Burenrelaties, zichten en beplantingen
Boek 3 codificeert de leer van de abnormale burenhinder (artikel 3.101) en laat toe preventieve maatregelen te vragen bij een ernstig en kennelijk risico (artikel 3.102). Het moderniseert de regels over zichten: ramen, openingen en balkons moeten in principe op minstens negentien decimeter van de grens liggen (artikel 3.132). De plantafstanden hangen af van de hoogte: twee meter voor bomen van twee meter en meer, een halve meter voor de rest (artikel 3.133). Die regels zijn van aanvullend recht: afspraken tussen buren, een toestand van dertig jaar of lokale reglementen kunnen ervan afwijken. Zie beplantingen en zichten.
Erfdienstbaarheden
De nieuwe tekst verduidelijkt de vestiging, uitoefening en het tenietgaan van erfdienstbaarheden. Een erfdienstbaarheid gaat geheel of gedeeltelijk teniet door niet-gebruik gedurende dertig jaar, waarbij de eigenaar van het lijdende erf dat niet-gebruik moet bewijzen (artikel 3.126). De eigenaar van het lijdende erf kan de uitoefening verplaatsen als hij een objectief belang heeft en op zijn kosten een even geschikte plaats aanbiedt (artikel 3.124), terwijl de eigenaar van het heersende erf de uitoefening kan aanpassen aan technische evoluties (artikel 3.125). De rechter kan een erfdienstbaarheid opheffen die elk nut, ook voor de toekomst, verloren heeft (artikel 3.128). Laat de verkoper dus verklaren hoe de erfdienstbaarheden uit zijn titel werkelijk worden uitgeoefend (zie erfdienstbaarheden in het compromis).
Opstal en erfpacht
Erfpacht duurt minstens 15 en hoogstens 99 jaar (artikel 3.169). Opstal mag niet langer duren dan 99 jaar (artikel 3.180). Eeuwigdurende rechten blijven in bepaalde gevallen mogelijk: voor doeleinden van openbaar domein of, voor opstal, om een complex en heterogeen vastgoedgeheel zonder gemene delen in volumes te splitsen.
Voorbeeld: een appartement staat op een grond die vanaf 1 januari 1990 voor 99 jaar in erfpacht werd gegeven. Gekocht in 2026, laat het de koper nog 63 jaar recht, waarna de constructies in principe naar de grondeigenaar gaan, volgens de voorwaarden van het contract. Het compromis moet de einddatum van het recht, de canon en de overdrachtsvoorwaarden vermelden, en de bank van de koper houdt er rekening mee (zie een pand in erfpacht of opstal verkopen).
Mede-eigendom en overbouw
De regels van de gedwongen mede-eigendom van gebouwen staan nu in boek 3. Artikel 3.94 bepaalt welke informatie de koper vóór de ondertekening van het compromis moet krijgen: het werkkapitaal en het reservekapitaal, de achterstallen van de verkoper, de goedgekeurde opvragingen, de lopende procedures, de notulen van de algemene vergaderingen van de laatste drie jaar, de afrekeningen van de laatste twee jaar en de laatste goedgekeurde balans. De syndicus bezorgt ze binnen vijftien dagen na de aanvraag (zie de verkoop van een appartement).
Boek 3 regelt ook de overbouw (artikel 3.62). De buur kan de verwijdering eisen van een bouwwerk dat zonder titel over zijn erf komt. Maar is de bouwer te goeder trouw en zou de verwijdering hem onevenredig benadelen, dan moet de buur kiezen tussen een opstalrecht voor de duur van de constructie of de afstand van de strook grond, tegen vergoeding (zie overbouw).
De artikelen die u kent voor een compromis
| Thema | Artikel | De regel in het kort |
|---|---|---|
| Overschrijving | 3.30 | Over te schrijven akten en niet-tegenwerpelijkheid aan derden te goeder trouw bij gebreke |
| Overbouw | 3.62 | Verwijdering, of opstal of afstand tegen vergoeding als de bouwer te goeder trouw is |
| Mede-eigendom | 3.94 | Informatie te bezorgen vóór het compromis |
| Burenhinder | 3.101 en 3.102 | Abnormale hinder, herstel ook zonder fout, preventieve maatregelen |
| Erfdienstbaarheden | 3.124 tot 3.128 | Verplaatsing, aanpassing, tenietgaan na dertig jaar niet-gebruik, opheffing |
| Zichten | 3.132 | Negentien decimeter van de grens |
| Beplantingen | 3.133 en 3.134 | Twee meter of een halve meter; takken en wortels |
| Erfpacht en opstal | 3.169 en 3.180 | Minimum- en maximumduur |
In de praktijk: valkuilen
- Een compromis dat voor mede-eigendom nog naar de „artikelen 577-2 en volgende” of voor burenhinder naar „artikel 544” verwijst: de verwijzingen zijn achterhaald, wat twijfel zaait over de rest van de tekst.
- Een oude erfdienstbaarheid die in de titel staat maar al decennia niet meer wordt uitgeoefend: ze is misschien tenietgegaan, maar het niet-gebruik moet nog bewezen worden.
- Een uitbouw die enkele centimeter over het naburige perceel komt: op te sporen vóór de ondertekening, met het opmetingsplan.
- Een opstal- of erfpachtrecht waarvan de einddatum niet in het compromis staat.
Veelgestelde vragen
Is boek 3 van toepassing op oude erfdienstbaarheden?
In principe geldt het voor bestaande toestanden voor hun toekomstige gevolgen, onder voorbehoud van de overgangsregels. De notaris gaat het concrete geval na, vooral voor het tenietgaan door niet-gebruik.
Blijven oude verwijzingen naar artikelen van het Burgerlijk Wetboek geldig?
De oude artikelen over goederen werden vervangen. Een recent compromis moet naar de nieuwe bepalingen verwijzen, bijvoorbeeld artikel 3.94 voor mede-eigendom of artikel 3.101 voor burenhinder.
Is het kooprecht gewijzigd?
Niet door boek 3: de koopovereenkomst blijft geregeld door de bepalingen van het oud Burgerlijk Wetboek over de koop. Een nieuw boek 7 over de bijzondere overeenkomsten, bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad van 23 september 2026, treedt in werking op 1 september 2027.
Is een recht van doorgang dat al lang niet gebruikt wordt, tenietgegaan?
Het gaat teniet na dertig jaar niet-gebruik, maar de eigenaar van het belaste erf moet dat bewijzen. Het compromis herneemt de erfdienstbaarheid zoals ze in de titel staat, met de verklaring van de verkoper over het werkelijke gebruik.
Wat is de maximale duur van een erfpacht?
Negenennegentig jaar, met een minimum van vijftien jaar. Enkel bepaalde erfpachten gevestigd voor doeleinden van openbaar domein kunnen eeuwigdurend zijn.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3
- FOD Justitie: hervorming van het Burgerlijk Wetboek
- Justel: Hypotheekwet van 16 december 1851
- Notaris.be: hervorming goederenrecht en vastgoedprojecten
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.