Opstellen
Erfdienstbaarheden en lasten: wat het compromis moet onthullen
Een recht van doorgang achteraan de tuin, een gasleiding onder het perceel, een bouwverbod uit een oude verkaveling: erfdienstbaarheden veranderen de waarde en het gebruik van een pand, en ze gaan samen met het pand over op de koper. Zo spoort u ze op vóór de ondertekening, zo regelt het Burgerlijk Wetboek ze en zo neemt het compromis ze op.
Wat is een erfdienstbaarheid?
Het Burgerlijk Wetboek (Boek 3, artikel 3.114) omschrijft de erfdienstbaarheid als een last op een onroerend goed, het lijdend erf, ten behoeve van het gebruik en het nut van een onroerend goed van een ander, het heersend erf. Ze kan verplichten iets te dulden (een doorgang, een leiding, een raam van de buur) of zich van iets te onthouden (niet bouwen, niet hoger dan een bepaalde hoogte).
De erfdienstbaarheid hangt aan het goed, niet aan de persoon: ze geldt voor de koper zoals ze voor de verkoper gold, en ze komt de koper van het heersend erf ten goede. Daarom moet ze vóór de ondertekening gekend zijn.
- Zichtbaar of niet (artikel 3.115): een erfdienstbaarheid is zichtbaar als ze blijkt uit blijvende en zichtbare werken of uit sporen van een regelmatig gebruik (een pad, een zichtbare leiding). De andere zijn niet-zichtbaar en dus moeilijker te ontdekken bij een bezoek.
- Wettelijk of door toedoen van de mens (artikel 3.116): sommige erfdienstbaarheden volgen uit de wet (afvloeiing van water, afstanden, doorgang bij insluiting), de andere uit een rechtshandeling, verjaring of de bestemming van de eigenaar.
Hoe een erfdienstbaarheid ontstaat en verdwijnt
- Door een rechtshandeling (artikel 3.117): het meest voorkomende geval, bijvoorbeeld een recht van doorgang gevestigd in een verkoop- of splitsingsakte.
- Door verjaring (artikel 3.118): een zichtbare erfdienstbaarheid kan door verjaring ontstaan, onder de voorwaarden van de artikelen 3.26 en 3.27, in principe tien jaar bezit te goeder trouw, dertig jaar te kwader trouw.
- Door bestemming van de eigenaar (artikel 3.119): hebben twee nu gescheiden erven aan dezelfde eigenaar toebehoord en bestond er bij de splitsing een zichtbare dienstverhouding tussen beide (een gemeenschappelijke leiding, een uitzicht, een doorgang), dan ontstaat de erfdienstbaarheid door de splitsing zelf.
- Wettelijke doorgang bij insluiting (artikelen 3.135 en 3.136): de eigenaar van een erf zonder voldoende uitweg naar de openbare weg kan een doorgang over het erf van de buren vorderen, door de rechter vastgelegd waar ze het minst schade berokkent, tegen een vergoeding in verhouding tot de schade.
- Tenietgaan door niet-gebruik (artikel 3.126): een erfdienstbaarheid gaat geheel of gedeeltelijk teniet door dertig jaar niet-gebruik. De eigenaar van het lijdend erf moet dat niet-gebruik bewijzen.
Waar u de erfdienstbaarheden zoekt, per gewest
De eigendomstitel en de vorige titels blijven de hoofdbron. Maar een deel van de lasten staat enkel in administratieve stukken, en die verschillen per gewest.
| Gewest | Kabels en leidingen | Administratieve inlichtingen | Aandachtspunt |
|---|---|---|---|
| Brussel | Contactpunt CICC | Stedenbouwkundige inlichtingen van de gemeente | Vaak rooilijnplannen, met een achteruitbouwstrook |
| Wallonië | Contactpunt CICC | Stedenbouwkundige informatie van de gemeente | Voorschriften van een verkavelingsvergunning (permis d'urbanisation) |
| Vlaanderen | KLIP-portaal | Vastgoedinformatie van de gemeente | Gemeentewegen die over het perceel lopen |
In de drie gewesten komen daar nog bij: de verklaringen van de verkoper (een gedoogde doorgang, een mondeling akkoord met de buur), het bezoek (een pad, een raam dat rechtstreeks op de buur uitkijkt, een meter van een andere woning) en, voor een appartement, de basisakte. Verkavelingsvoorschriften horen bij de stedenbouw: het zijn geen privaatrechtelijke erfdienstbaarheden, en ze kunnen volgens de stedenbouwkundige regels gewijzigd worden zonder het akkoord van alle kaveleigenaars.
In het compromis
Het model bepaalt dat het pand verkocht wordt met zijn actieve en passieve erfdienstbaarheden en mandeligheden, en dat de koper de bestaande of mogelijke erfdienstbaarheden zal naleven. Die algemene formule volstaat niet op zich:
- Het compromis vermeldt wat de eigendomstitel zegt: geen erfdienstbaarheden, wel erfdienstbaarheden of bijzondere voorwaarden (overgenomen of samengevat), of een loutere feitelijke toestand zonder gevestigde erfdienstbaarheid.
- De verkoper verklaart zelf geen erfdienstbaarheid te hebben toegestaan, of beschrijft welke hij toestond.
- De gekende erfdienstbaarheden worden concreet beschreven: ligging, begunstigde, gebruik, onderhoud en kosten.
- Voor een appartement of een kavel verwijst het compromis naar de basisakte of de verkavelingsakte, waarvan de lasten op de koper overgaan.
- De verkoper staat niet in voor erfdienstbaarheden die hij niet kent, maar moet die welke hij kent verklaren.
De koper gaat van zijn kant na of zijn plannen (uitbreiding, zwembad, splitsing, verhuur) verenigbaar zijn met de verklaarde lasten, en vraagt een kopie van de vermelde titels.
Valkuilen
- Gekende maar verzwegen erfdienstbaarheid: de algemene clausule dekt niet wat de verkoper wist. Hij is aansprakelijk als hij een verborgen erfdienstbaarheid verzweeg.
- Splitsing van het pand: houdt de verkoper een deel van het perceel, dan kan een erfdienstbaarheid ontstaan door bestemming van de eigenaar. Regel de doorgang, de nutsleidingen en de uitzichten beter uitdrukkelijk al in het compromis, en daarna in de akte.
- Ingesloten erf: de wettelijke doorgang is niet gratis (vergoeding) en de rechter legt het tracé vast. Ga vóór de ondertekening na hoe de toegang werkelijk verzekerd is.
- Al lang « gedoogde » doorgang: een gedoogzaamheid schept in principe geen erfdienstbaarheid, maar een oud zichtbaar gebruik kan ingeroepen worden. Beschrijf de feitelijke toestand in het compromis.
- Plannen van de koper: een bouwverbod, een erfdienstbaarheid van uitzicht of een ondergrondse leiding kan de geplande uitbreiding verhinderen.
Voorbeeld van redactie
« De verkoper verklaart dat het pand bezwaard is met een recht van doorgang te voet en met voertuigen ten voordele van het perceel gekadastreerd [gegevens], over een strook van [breedte] meter langs de grens [zijde], zoals bepaald in de akte van [datum]. Het onderhoud is ten laste van [de begunstigde / beide eigenaars bij helften]. Hij verklaart geen kennis te hebben van enige andere erfdienstbaarheid en er geen te hebben toegestaan. »
Indicatief voorbeeld, aan te passen aan het dossier: het vervangt het volledige model noch het advies van de notaris.
Veelgestelde vragen
Beschermt de formule « met alle actieve en passieve erfdienstbaarheden » de verkoper?
Enkel voor de erfdienstbaarheden die hij niet kende. Die welke hij kende, moet hij verklaren: de algemene clausule ontslaat hem niet van zijn informatieplicht. Een gekende en verzwegen erfdienstbaarheid kan hem aansprakelijk maken.
Wordt een door de verkoper gedoogde doorgang een erfdienstbaarheid?
Een loutere gedoogzaamheid schept in principe geen erfdienstbaarheid. Maar een zichtbare erfdienstbaarheid kan door verjaring ontstaan (tien jaar te goeder trouw, dertig jaar te kwader trouw). Vermeld de toestand in het compromis en laat de notaris ze beoordelen.
Bestaat een erfdienstbaarheid die al lang niet meer gebruikt wordt nog?
Ze gaat geheel of gedeeltelijk teniet door dertig jaar niet-gebruik. De eigenaar van het lijdend erf moet dat niet-gebruik bewijzen. Zolang dat niet vaststaat, vermeldt u ze beter.
Wat als mijn grond geen toegang tot de straat heeft?
De eigenaar van een ingesloten erf kan een doorgang over het erf van de buren vorderen. De rechter legt het tracé vast dat het minst schade berokkent, tegen een vergoeding in verhouding tot de schade. Ontstaat de insluiting door een splitsing, dan vraagt men de doorgang aan de eigenaars uit die splitsing.
Zijn verkavelingsvoorschriften erfdienstbaarheden?
Nee. Het zijn stedenbouwkundige regels, die volgens de stedenbouwkundige procedure gewijzigd kunnen worden. Ze gelden wel voor de koper: het compromis moet ze vermelden en de koper moet er een kopie van krijgen.
Waar controleert u de leidingen en kabels onder een grond?
In Vlaanderen op het KLIP-portaal. In Brussel en Wallonië bij het contactpunt CICC en de netbeheerders, en in de stedenbouwkundige inlichtingen. Dat is vooral nuttig bij een bouwgrond.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, Boek 3 « Goederen » (artikelen 3.114 tot 3.137)
- Notaire.be: erfdienstbaarheden (Frans)
- Vlaanderen.be (Geopunt): Kabel- en Leidinginformatieportaal (KLIP)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.