Stedenbouw en voorkoop

Een zonevreemde woning

Een oude hoeve in landbouwgebied, een huis midden in het bos: zulke goederen spreken aan, maar ze liggen in zones waar normaal geen woningen worden gebouwd. U mag er wonen en vaak verbouwen, maar de mogelijkheden zijn beperkt en hangen eerst af van het vergunde karakter van de bestaande constructie.

Bijgewerkt op · 4 min leestijd

Het principe

De ruimtelijke plannen bestemmen elk perceel tot een zone. In landbouw-, bos-, natuur- of groengebied zijn nieuwe woningen in principe niet toegelaten. Een bestaande woning die vergund is of onder een vermoeden van vergunning valt, mag er blijven, maar de werken zijn strikt omkaderd. In Vlaanderen spreekt men van een "zonevreemde" woning: een woning die niet past in de bestemming van de zone.

Om te weten of een goed zonevreemd is, vergelijkt u het werkelijke gebruik met de bestemming van de zone uit de stedenbouwkundige inlichtingen (zie de ruimtelijke plannen).

De gewestelijke regels

VlaanderenWalloniëBrussel
Regeling"Basisrechten" voor zonevreemde constructies (art. 4.4.10 en volgende VCRO)Beperkte afwijkingen van het gewestplan volgens het CoDT, geval per gevalZeldzaam; groengebieden en voorschriften van het GBP zeer streng
StartvoorwaardeHoofdzakelijk vergunde en niet verkrotte constructieRegelmatige bestaande woningRegelmatige bestaande woning
VerbouwenMogelijk, als het aantal woongelegenheden beperkt blijft tot het bestaande aantal (art. 4.4.12)Mogelijk binnen een afwijking en een vergunningVolgens de voorschriften van de zone
HerbouwenMogelijk op dezelfde plaats; volume beperkt tot 1.000 m³ als het bestaande volume groter is (art. 4.4.13)Volgens afwijking en vergunningVolgens de voorschriften van de zone
UitbreidenMogelijk tot in totaal 1.000 m³, zonder bijkomende woongelegenheid (art. 4.4.15)Volgens afwijking en vergunningVolgens de voorschriften van de zone
Na een rampHerstel mogelijk als de aanvraag onder meer binnen drie jaar na de toekenning van het verzekeringsbedrag gebeurt (art. 4.4.21)Volgens het CoDTVolgens het BWRO

Rekenvoorbeeld: hoeveel mag u uitbreiden?

Indicatief voorbeeld in Vlaanderen. Een zonevreemde fermette, hoofdzakelijk vergund en in goede staat, heeft een bouwvolume van 720 m³. De koper wil een uitbreiding.

  • De basisrechten laten uitbreiden toe tot in totaal 1.000 m³: de uitbreiding kan dus ongeveer 280 m³ bedragen.
  • De uitbreiding mag geen tweede woongelegenheid creëren: het aantal blijft het bestaande.
  • Had hetzelfde huis 1.200 m³ en werd het gesloopt om op dezelfde plaats te herbouwen, dan zou het nieuwe volume beperkt zijn tot 1.000 m³.

Die cijfers zijn plafonds: een vergunning blijft nodig en de overheid beoordeelt ook de inpassing in het landschap en de goede ruimtelijke ordening.

Aandachtspunten

  • Vergund karakter van de bestaande woning (vergunning of vermoeden): zonder dat gelden de basisrechten niet
  • Staat van het gebouw: een verkrotte woning kan de basisrechten verliezen
  • Vergund aantal woongelegenheden en functie van de bijgebouwen (stallen, schuren, loodsen)
  • Bestaand volume, opgemeten door een architect of landmeter
  • Project van de koper: uitbreiding, zwembad, paarden, vakantiewoning, beroepsactiviteit
  • Eventuele voorkooprechten en landbouwregels op de gronden die met de woning worden verkocht
  • Statuut van de gronden die met de woning worden verkocht: een lopende pacht volgt de gronden

Valkuilen

  • Een schuur of stal die zonder vergunning tot woning of vakantiewoning werd omgebouwd: een frequente inbreuk, in landbouwgebied vaak niet te regulariseren.
  • Bijgebouwen die in de loop der jaren zonder vergunning werden toegevoegd en niet onder het vermoeden van de oorspronkelijke constructie vallen.
  • Een koper die wil slopen en groter herbouwen, zonder te weten dat het volume begrensd is.
  • In Wallonië geldt het vermoeden van conformiteit niet voor werken die strijdig zijn met de bestemming van de zone op het gewestplan, behoudens een afwijkingsregeling.

In het compromis

De Vlaamse modelclausule bevat een aparte alinea wanneer het huidige gebruik van het goed niet overeenstemt met de bestemming van de zone: de verkoper beschrijft dat gebruik en de koper verklaart te weten dat de mogelijkheden om te renoveren, te herbouwen en aan te passen beperkter zijn, met een verwijzing naar artikel 4.4.10 en volgende VCRO. Dezelfde logica geldt in de andere Gewesten.

Het compromis neemt de bestemming van de zone en de stedenbouwkundige toestand van elk gebouw over. Heeft de koper een precies project, dan kan hij een opschortende voorwaarde van vergunning bedingen.

Veelgestelde vragen

Mag een gesloopte woning in landbouwgebied herbouwd worden?

In Vlaanderen wel, onder voorwaarden: de woning moet hoofdzakelijk vergund en niet verkrot zijn, en het volume is begrensd op 1.000 m³. Na een ramp moet de aanvraag onder meer binnen drie jaar na de toekenning van het verzekeringsbedrag gebeuren. In Wallonië zijn een afwijking en een vergunning nodig.

Mag een schuur een woning worden?

Zelden zonder specifieke vergunning, en in landbouwgebied vaak helemaal niet. In Vlaanderen zijn bepaalde functiewijzigingen van zonevreemde gebouwen onder strikte voorwaarden mogelijk, maar een bijkomende woongelegenheid blijft zeer beperkt.

Wat betekent "niet verkrot" in Vlaanderen?

De constructie moet voldoen aan de elementaire eisen van stabiliteit. Een ruïne of een woning waarvan de stabiliteit in het gedrang is, geniet geen basisrechten.

Mag ik een tweede woongelegenheid voor een ouder toevoegen?

In een zonevreemde woning in Vlaanderen in principe niet: het aantal woongelegenheden moet het bestaande blijven. Andere formules (kangoeroewonen, zorgwonen) volgen eigen regels die u met de gemeente nagaat.

Is de prijs van zo'n goed lager?

Ze weerspiegelt de beperkingen, maar de natuurlijke omgeving compenseert vaak. Belangrijk is de werkelijke mogelijkheden te kennen vóór u tekent.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook