Stedenbouw en voorkoop

Het vermoeden van vergunning voor oude constructies

Voor een woning uit 1950 is de vergunning vaak niet meer terug te vinden. De Gewesten voorzien regelingen die oude constructies en werken beschermen, maar met heel verschillende regels, data en uitzonderingen. Ze correct toepassen voorkomt dat u een vergunde toestand als inbreuk behandelt, en omgekeerd.

Bijgewerkt op · 4 min leestijd

Vlaanderen: het vermoeden van vergunning

Artikel 4.2.14 van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening onderscheidt twee periodes:

  • bestaande constructies waarvan met enig rechtens toegelaten bewijsmiddel wordt aangetoond dat ze vóór 22 april 1962 werden gebouwd, worden te allen tijde geacht vergund te zijn;
  • constructies gebouwd tussen 22 april 1962 en de eerste inwerkingtreding van het toepasselijke gewestplan worden geacht vergund te zijn, tenzij het vergund karakter wordt tegengesproken door een proces-verbaal of een niet-anoniem bezwaarschrift, opgesteld binnen vijf jaar na de oprichting.

Handelingen die niet aan die voorwaarden voldoen, vallen niet onder het vermoeden. De gemeente neemt de vergund geachte constructies op in het vergunningenregister. Het vermoeden dekt latere verbouwingen niet automatisch, en evenmin een wijziging van het aantal woongelegenheden.

Wallonië: het vermoeden van conformiteit

Het CoDT (art. D.VII.1/1) voorziet een onweerlegbaar vermoeden van conformiteit voor handelingen en werken die zonder vergunning of in strijd met de vergunning werden uitgevoerd:

  • na tien jaar vanaf de voltooiing, voor beperkte afwijkingen (bijvoorbeeld minder dan 20 % op de inplanting, hoogte, diepte, het volume of de oppervlakte, of andere openingen en kleuren dan vergund), in een zone bestemd voor bebouwing of voor een bestaande constructie, en op voorwaarde dat de gewestelijke stedenbouwkundige gids wordt nageleefd;
  • na twintig jaar voor de andere handelingen en werken.

Het geldt onder meer niet voor handelingen en werken die strijdig zijn met de bestemming van de zone op het gewestplan (behoudens een afwijkingsregeling), noch voor het creëren van een of meer woningen na 20 augustus 1994, behoudens beperkte uitzonderingen.

Brussel: de vereenvoudigde regularisatie

In Brussel blijft het ontbreken van een vergunning voor vergunningsplichtige werken in principe een inbreuk. Het BWRO (art. 330, § 3) voorziet wel een vereenvoudigde regularisatievergunning voor handelingen en werken van vóór 1 januari 2000, onder strikte voorwaarden, waaronder hun overeenstemming met de regelgeving die gold toen ze werden uitgevoerd. Die vergunning kan enkel om beperkte redenen worden geweigerd, waaronder een negatief advies van de brandweer.

Handelingen en werken uit een periode waarin ze niet vergunningsplichtig waren, blijven regelmatig. Het bewijs van de datum is dus doorslaggevend.

De drie Gewesten in één oogopslag

VlaanderenWalloniëBrussel
RegelingVermoeden van vergunningVermoeden van conformiteitVereenvoudigde regularisatievergunning
Sleuteldatum of termijnVóór 22 april 1962; daarna tot het eerste gewestplanTien of twintig jaar na de voltooiingVóór 1 januari 2000
Belangrijke uitsluitingenWerken buiten beide periodes; pv of bezwaarschrift binnen vijf jaar voor de tweedeStrijdigheid met de zone; woningen gecreëerd na 20 augustus 1994Overeenstemmingsvoorwaarden; weigering om beperkte redenen mogelijk
StapOpname in het vergunningenregisterBeoordeling door gemeente en notarisVergunningsaanvraag

Concreet voorbeeld: een woning en haar aanbouwen

Indicatief voorbeeld in Vlaanderen, in een gemeente waar het gewestplan in 1977 in werking trad. De woning dateert van 1955, de garage van 1970, de veranda van 1998, zonder enige teruggevonden vergunning.

  • Woning uit 1955: vergund geacht, als de datum wordt bewezen (luchtfoto's, kadaster, oude akte).
  • Garage uit 1970: vergund geacht, tenzij een proces-verbaal of niet-anoniem bezwaarschrift binnen vijf jaar.
  • Veranda uit 1998: van na het gewestplan, dus niet gedekt; ze moet geregulariseerd of als niet vergund gemeld worden.

In de praktijk

  • De constructie en elke verbouwing dateren (luchtfoto's, kadaster, archieven, facturen)
  • Het vergunningenregister of de stedenbouwkundige inlichtingen raadplegen
  • De oorspronkelijke constructie onderscheiden van latere toevoegingen
  • Het aantal woongelegenheden en de functie afzonderlijk nagaan
  • De toestand getrouw in het compromis opnemen, zonder een niet aangetoonde regelmatigheid te beweren

In het Waalse compromis onderscheidt de modelclausule de werken die de verkoper met vergunning uitvoerde, de werken zonder vergunning, en verwijst ze voor die laatste naar de regeling van het vermoeden van conformiteit of de regularisatie. Zie een inbreuk regulariseren vóór de verkoop.

Veelgestelde vragen

Valt een aanbouw uit 1985 onder het vermoeden?

Niet noodzakelijk: elke verbouwing wordt afzonderlijk beoordeeld, volgens haar datum. In Vlaanderen is ze enkel gedekt als ze dateert van vóór het eerste gewestplan; in Wallonië moeten de voorwaarden van het vermoeden van conformiteit worden nagegaan.

Bewijst het kadaster de ouderdom?

Het kan helpen een constructie te dateren, samen met luchtfoto's en archieven, maar het bewijst niet dat ze vergund is. In Vlaanderen mag elk rechtens toegelaten bewijsmiddel worden gebruikt om de datum aan te tonen.

Dekt het vermoeden het aantal woongelegenheden?

Niet automatisch. In Wallonië is het creëren van woningen na 20 augustus 1994 uitgesloten van het vermoeden van conformiteit, behoudens uitzonderingen; in Vlaanderen en Brussel volgt de opsplitsing van een goed eigen regels van datum en bewijs.

Wie beslist dat een constructie vergund geacht wordt?

In Vlaanderen neemt de gemeente ze op in het vergunningenregister, een beslissing waartegen beroep mogelijk is. In Wallonië geldt het vermoeden van rechtswege als aan de voorwaarden is voldaan; in Brussel moet een regularisatievergunning worden aangevraagd.

Wist het vermoeden een bestaand proces-verbaal uit?

Nee. In Vlaanderen kan een proces-verbaal opgesteld binnen vijf jaar het vermoeden voor de tweede periode doen vervallen, en definitieve rechterlijke beslissingen blijven verworven.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook