Stedenbouw en voorkoop
Een inbreuk regulariseren vóór de verkoop
Een veranda zonder vergunning, een zolder omgebouwd tot slaapkamer, een bijkomende woongelegenheid, een aanbouw groter dan voorzien: een inbreuk die vóór de verkoop wordt ontdekt, kan vaak worden geregulariseerd, als u tijdig handelt. Eerst moet ze worden gekwalificeerd, daarna kiest u tussen regulariseren vóór de verkoop of verkopen met duidelijke informatie, met een compromis dat het risico regelt.
Eerst de inbreuk kwalificeren
Niet alle inbreuken zijn gelijk. Vergelijk eerst de bestaande toestand met de afgeleverde vergunningen (met inbegrip van de afgestempelde plannen), en ga dan na:
- of de werken vrijgesteld van vergunning waren op het ogenblik van de uitvoering;
- of ze een vermoeden van vergunning of conformiteit genieten dat het Gewest voor bepaalde oude constructies voorziet;
- of ze volgens de huidige regels vergund hadden kunnen worden (plan, verordeningen, normen);
- of er een proces-verbaal werd opgesteld of een herstelmaatregel werd opgelegd.
Een architect of landmeter helpt die diagnose te stellen. In Brussel adviseert Homegrade particulieren gratis, ook voor bepaalde regularisaties zonder architect.
Naargelang het Gewest
| Gewest | Tekst | Waar nagaan | Bijzonderheden |
|---|---|---|---|
| Brussel | BWRO | Stedenbouwkundige inlichtingen van de gemeente, vergunningsarchief | De notaris neemt de regelmatige bestemming en het aantal wooneenheden over; regularisatie via vergunning, met eventuele lasten |
| Wallonië | CoDT | Stedenbouwkundige inlichtingen, Geoportaal | Vermoeden van conformiteit voor bepaalde oude handelingen; een zonder vergunning gecreëerde woning moet worden gedocumenteerd (datum, toen geldende regels) |
| Vlaanderen | Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening | Stedenbouwkundig uittreksel, maatregelenregister via het VIP | Vermoeden van vergunning voor constructies van vóór 22 april 1962; herstelmaatregelen en hangende procedures verplicht te vermelden |
De regels over verjaring en vermoedens verschillen sterk per Gewest: redeneer nooit naar analogie (zie het vermoeden van vergunning).
De regularisatieprocedure
- Indienen van een aanvraag tot regularisatievergunning, met plannen van de bestaande toestand.
- Behandeling door de gemeente, en naargelang het geval door het Gewest, soms met openbaar onderzoek en adviezen.
- Naargelang het Gewest, betaling van een boete of minnelijke schikking voor werken uitgevoerd zonder vergunning.
- Afgifte van de vergunning, eventueel met voorwaarden of aanpassingswerken, of weigering als de inbreuk niet te regulariseren is.
Reken op meerdere maanden, langer bij een openbaar onderzoek of beroep. Een niet te regulariseren inbreuk legt in principe het herstel van de plaats op.
Verkopen tijdens de procedure
Twee wegen zijn mogelijk: regulariseren vóór de verkoop, wat koper en bank geruststelt; of verkopen met duidelijke informatie aan de koper, met een prijsvermindering of een opschortende voorwaarde van vergunning. In elk geval moet de inbreuk worden meegedeeld: ze verzwijgen stelt de verkoper bloot aan vernietiging van de verkoop en schadevergoeding. Het model van compromis bepaalt bovendien dat de verkoper instaat voor de conformiteit van de werken die hij zelf uitvoerde en verklaart geen andere inbreuken te kennen: een onjuiste verklaring maakt hem aansprakelijk.
Voorbeeld: een goed afgestelde opschortende voorwaarde
Een woning wordt verkocht voor 350 000 euro bij compromis van 1 maart 2027. Een veranda van 2015 heeft geen vergunning; de architect acht regularisatie mogelijk. Het compromis bepaalt:
- een opschortende voorwaarde van afgifte van de regularisatievergunning uiterlijk op 1 september 2027 (zes maanden);
- de aanvraag door de verkoper binnen dertig dagen, op zijn kosten, boete inbegrepen;
- een waarborg van 10 %, dus 35 000 euro, op de derdenrekening van de notaris;
- de authentieke akte binnen vier maanden na de afgifte van de vergunning.
Wordt de vergunning geweigerd of niet tijdig afgeleverd, dan wordt de verkoop geacht nooit te hebben bestaan en krijgt de koper de waarborg terug. Bedragen en termijnen zijn indicatief en worden geval per geval onderhandeld.
In het compromis
- Precieze beschrijving van de inbreuk en van de stand van de procedure
- Partij die kosten, boete en eventuele werken draagt
- Opschortende voorwaarde van afgifte van de vergunning, met een realistische termijn en de partij die ze kan inroepen
- Lot van de verkoop bij weigering, en eventueel een vooraf afgesproken prijsvermindering
- Erkenning door de koper dat hij de inbreuk en de risico's ervan kent
Valkuilen
- Vertrouwen op het ontbreken van een proces-verbaal: dat bewijst niet dat er geen inbreuk is.
- De wijziging van bestemming of van het aantal woongelegenheden vergeten, vaak ernstiger dan een aanbouw.
- Een te korte termijn voor de opschortende voorwaarde, die tot dringende heronderhandeling dwingt.
- Een "zekere" regularisatie beloven, terwijl ze van een administratieve beslissing afhangt.
Veelgestelde vragen
Is een oude inbreuk verjaard?
De regels verschillen sterk per Gewest. In sommige gevallen beschermen vermoedens of termijnen de eigenaar, bijvoorbeeld in Vlaanderen voor constructies van vóór 22 april 1962; in andere blijft de inbreuk zonder tijdslimiet bestaan.
Kan de koper na de verkoop zelf regulariseren?
Ja, als hij dat met kennis van zaken aanvaardt. Hij neemt dan de last van de procedure en het risico van weigering over, wat meestal in de prijs tot uiting komt.
Financiert de bank een goed met een inbreuk?
Ze kan de weerhouden waarde verlagen of een regularisatie eisen. Na te gaan vóór de ondertekening, best door het dossier al bij de kredietaanvraag te bezorgen.
Is een architect nodig om te regulariseren?
Vaak wel, want de vergunningsaanvraag vraagt plannen. Bepaalde eenvoudige regularisaties kunnen naargelang het Gewest zonder; in Brussel informeert Homegrade particulieren daar gratis over.
Wat als de regularisatie wordt geweigerd?
De inbreuk blijft bestaan en een herstel kan worden geëist. Werd de verkoop onder opschortende voorwaarde gesloten, dan vervalt ze; anders passen de partijen toe wat het compromis voor dat geval bepaalt.
Mag de verkoper "in de staat" verkopen zonder iets te zeggen?
Neen. Een beding van verkoop in de staat ontslaat de verkoper niet van zijn informatieplicht. Een gekende en verzwegen inbreuk kan tot vernietiging van de verkoop en schadevergoeding leiden.
Officiële bronnen
- Justel: Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (titel X, misdrijven, art. 300 en volgende)
- Wallex: Code du Développement territorial (regularisatievergunning en inbreuken, boek VII)
- Codex Vlaanderen: Decreet betreffende de omgevingsvergunning (art. 81, regularisatievergunning)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.