Stedenbouw
Onteigening, rooilijn en inneming in het compromis
Een wegverbreding die al decennia gepland is, een achteruitbouwstrook voor de gevel, een gasleiding onder de tuin: die publieke lasten ziet u niet bij het bezoek. Ze staan in de stedenbouwkundige inlichtingen en moeten in het compromis worden opgenomen. Zo spoort u ze op, dit verandert het voor de koper en dit moet u opschrijven.
Drie verschillende lasten
- Onteigening: een plan of besluit voorziet de gedwongen verwerving van het goed of een deel ervan door een overheid, ten algemenen nutte, tegen een billijke en voorafgaande schadeloosstelling.
- Rooilijn: een rooilijnplan legt de grens vast tussen de openbare weg en de private eigendommen. Het kan een onbebouwbare achteruitbouwstrook of een toekomstige inneming voor de weg opleggen.
- Inneming: een leiding, kabel of buis, ondergronds of bovengronds, loopt door het goed ten voordele van een overheid of netbeheerder, vaak op grond van een erfdienstbaarheid van openbaar nut.
Het kader per gewest
| Vlaanderen | Brussel | Wallonië | |
|---|---|---|---|
| Onteigeningsprocedure | Vlaams Onteigeningsdecreet | Federale wetgeving (wetten van 1835 en 1962) | Waals decreet betreffende de onteigeningsprocedure |
| Informatiebron | Stedenbouwkundig uittreksel en vastgoedinlichtingen van de gemeente | Stedenbouwkundige inlichtingen van de gemeente | Stedenbouwkundige inlichtingen van de gemeente |
| Rooilijn | Gemeentelijke of gewestelijke rooilijnplannen | Zeer vaak oude rooilijnplannen | Rooilijnplannen en gemeentewegen |
| Innemingen | KLIM en eigendomstitels | KLIM en eigendomstitels | KLIM en eigendomstitels |
Het frequente geval van Brussel
In Brussel vallen veel straten onder oude, soms honderdjarige rooilijnplannen die een achteruitbouwstrook van enkele meters opleggen. Het compromis vermeldt de datum van het plan en de breedte van de strook, want die beperkt de mogelijkheden om de voorkant van het goed uit te breiden of in te richten, ook om er te parkeren. Zie ook onze gids over de achteruitbouwstrook.
Waar vindt u de informatie?
- In de stedenbouwkundige inlichtingen van de gemeente, die onteigenings- en rooilijnplannen vermelden.
- Bij het Kabel- en Leidingen Informatie Meldpunt (KLIM), voor ondergrondse innemingen.
- In vroegere eigendomstitels, die een erfdienstbaarheid ten voordele van een netbeheerder kunnen vermelden.
- Ter plaatse: paaltjes, palen of plaatjes die een gasleiding of hoogspanningskabel aanduiden.
De gevolgen voor de koper
Een onteigeningsplan vermindert de waarde van het goed en kan een vergunning voor het geviseerde deel verhinderen. Een inneming verbiedt in de praktijk bouwen of planten boven de leiding. De koper moet dat weten voor hij zijn prijs bepaalt, en zijn bank ook.
Koopt de overheid het goed in der minne ten algemenen nutte, dan is die overdracht in principe vrijgesteld van verkooprecht: in Vlaanderen viseert artikel 2.9.6.0.3 van de Vlaamse Codex Fiscaliteit de minnelijke overdrachten aan elke overheid die tot onteigening gerechtigd is. In de andere gewesten bestaan vergelijkbare regels.
Voorbeeld: een achteruitbouwstrook bij een stadswoning
Een Brusselse woning met een gevelbreedte van 6 meter valt onder een rooilijnplan dat een achteruitbouwstrook van 5 meter oplegt. Die 30 m² voor de gevel blijven eigendom van de koper, maar hij mag er geen carport of aanbouw zetten, en hij moet ze afstaan als de weg verbreed wordt. Een uitbreiding aan de voorkant die de koper plande, wordt onmogelijk: de prijs en eventueel een opschortende voorwaarde van vergunning moeten daarmee rekening houden. Indicatief voorbeeld.
Valkuilen
- Aannemen dat een oud, nooit uitgevoerd plan vervallen is.
- Tekenen voor u de stedenbouwkundige inlichtingen hebt ontvangen.
- Een ondergrondse leiding negeren voor u een zwembad, tuinhuis of bomen plant.
- De informatie niet doortrekken naar de opschortende voorwaarde van krediet of vergunning.
- De rooilijn, die de grens met de straat raakt, verwarren met de afpaling, die de grens met de buur vastlegt.
- Denken dat de onteigeningsvergoeding de betaalde prijs volgt: ze wordt bepaald volgens de waarde van het goed, niet volgens wat u betaalde.
Wat het compromis moet zeggen
- De verklaring van de verkoper over bestaande of toekomstige onteigenings-, rooilijn- of innemingsmaatregelen
- Per maatregel: de aard, de datum en het stuk waaruit ze blijkt
- De breedte van de achteruitbouwstrook bij een rooilijnplan
- Het voorbehoud van wat in de stedenbouwkundige inlichtingen staat
De modelclausule begint met « behoudens wat de stedenbouwkundige inlichtingen vermelden »: ze vervangt de lezing ervan niet. Voor leidingen en lijnen, zie de erfdienstbaarheden van openbaar nut.
Veelgestelde vragen
Heeft een oud, nooit uitgevoerd onteigeningsplan nog gevolgen?
Dat kan, zolang het niet opgeheven of vervallen is. Enkel de stedenbouwkundige inlichtingen en de bevoegde overheid kunnen dat bevestigen: ga er nooit van uit dat het vervallen is.
Hoort de achteruitbouwstrook bij het verkochte goed?
Ja, ze blijft in principe private eigendom, maar ze is bezwaard met een bouwverbod en soms met een toekomstige afstand aan de openbare weg.
Vermindert een ondergrondse leiding de waarde van het goed?
Vaak wel, omdat ze bouwen en planten beperkt. Ze moet in het compromis vermeld worden, met de bijhorende erfdienstbaarheid.
Kan een goed met een onteigeningsplan verkocht worden?
Ja. Het plan verhindert de verkoop niet, maar de koper moet ingelicht worden. Hij neemt de toestand over en, in voorkomend geval, het recht op de onteigeningsvergoeding.
Betaalt men registratierechten als de overheid in der minne koopt?
In principe niet. In Vlaanderen zijn minnelijke overdrachten ten algemenen nutte aan een overheid die tot onteigening gerechtigd is, vrijgesteld van verkooprecht; de andere gewesten kennen een vergelijkbare regeling.
Hoe weet ik of er een leiding onder de grond loopt?
Door het Kabel- en Leidingen Informatie Meldpunt (KLIM) te raadplegen, de eigendomstitels te lezen en ter plaatse op bakens te letten. De verkoper verklaart wat hij weet in het compromis.
Officiële bronnen
- KLIM: Kabel- en Leidingen Informatie Meldpunt
- Justel: Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (BWRO), artikel 275 (stedenbouwkundige inlichtingen)
- Justel: wet van 26 juli 1962 betreffende de rechtspleging bij hoogdringende omstandigheden inzake onteigening
- Vlaanderen.be: het Vlaamse onteigeningsdecreet
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.