Clausules opstellen

Het nieuwe verbintenissenrecht en het compromis

Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek geldt voor overeenkomsten gesloten sinds 1 januari 2023. Het codificeert gekende oplossingen en voegt nieuwe toe, waarvan sommige de manier veranderen waarop u een compromis opstelt en een verkoop beheert die misloopt: ingebrekestelling met een gewoon geschrift, ontbinding zonder rechter, prijsvermindering.

Bijgewerkt op · 5 min leestijd

Voor welke compromissen geldt het?

Boek 5 „Verbintenissen”, aangenomen bij de wet van 28 april 2022, viseert overeenkomsten gesloten vanaf 1 januari 2023. Een compromis van vóór die datum blijft in principe onder het oude recht, ook als de akte later wordt verleden. Boek 5 bevat de algemene regels voor alle overeenkomsten; de regels eigen aan de koop staan voorlopig nog in het oud Burgerlijk Wetboek. Een boek 7 over de bijzondere overeenkomsten, waaronder de koop, werd bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad van 23 september 2026 en treedt in werking op 1 september 2027.

Onderhandeling en informatie

De partijen zijn vrij om onderhandelingen aan te knopen, voort te zetten en af te breken, maar moeten te goeder trouw handelen (artikel 5.15). Tijdens de onderhandelingen moet elke partij de andere de informatie geven die de wet, de goede trouw of de gebruiken vereisen, rekening houdend met haar hoedanigheid, de gerechtvaardigde verwachtingen van de andere en het voorwerp van de overeenkomst (artikel 5.16). Wie vergevorderde onderhandelingen foutief afbreekt of doorslaggevende informatie achterhoudt, is aansprakelijk; kon de andere partij gerechtvaardigd geloven dat de overeenkomst zeker gesloten zou worden, dan kan de vergoeding ook de gederfde winst dekken (artikel 5.17).

Voor de verkoper maakt dat het nog belangrijker om vast te leggen wat hij de koper vóór de ondertekening bezorgde: attesten, notulen van de mede-eigendom, schriftelijke antwoorden op vragen (zie de informatieplicht van de verkoper).

De remedies bij niet-nakoming

RemedieArtikelWat u moet weten
Ingebrekestelling5.231 tot 5.233Duidelijke en ondubbelzinnige aanmaning; geen vormvereiste, een mail volstaat als de ontvangst bewezen kan worden. Overbodig onder meer als de schuldenaar aankondigt dat hij niet zal uitvoeren
Exceptie van niet-uitvoering5.239De eigen prestatie opschorten zolang de andere niet uitvoert, te goeder trouw
Ontbinding5.90 tot 5.95Bij voldoende ernstige niet-nakoming: door de rechter, door een ontbindend beding of door schriftelijke kennisgeving van de schuldeiser
Ontbinding door kennisgeving5.93 en 5.94Schriftelijke kennisgeving met de tekortkomingen, op risico van de schuldeiser; zonder gevolg als de voorwaarden ontbreken of ze onrechtmatig is
Prijsvermindering5.97Bij een tekortkoming die geen ontbinding rechtvaardigt, evenredige vermindering, door de rechter of bij gemotiveerde kennisgeving
Schadebeding5.88Afgesproken forfaitair bedrag, door de rechter te matigen als het kennelijk onredelijk is

Het compromis kan die remedies regelen, onder meer met het schadebeding en het ontbindend beding (zie wanprestatie en schadebeding).

Een voorbeeld: de koper daagt niet op bij de akte

Een compromis van 300.000 euro, getekend in maart 2026, voorziet de akte binnen vier maanden en een vergoeding van 10 % bij wanprestatie. De koper komt niet opdagen op de vastgestelde afspraak. De verkoper stuurt hem per mail met leesbevestiging en per aangetekende brief een duidelijke ingebrekestelling met vijftien dagen om te tekenen. Zonder reactie kan de verkoper, op eigen risico, schriftelijk de ontbinding van de verkoop meedelen met vermelding van de tekortkomingen, vervolgens de vergoeding van 30.000 euro vorderen en het goed opnieuw te koop zetten.

Betwist de koper en vindt de rechter de ontbinding ongegrond, dan draagt de verkoper de gevolgen. En is de afgesproken vergoeding kennelijk onredelijk in verhouding tot de schade, dan kan de rechter ze matigen, zonder onder een redelijk bedrag te gaan. De bedragen zijn indicatief.

Imprevisie

Een onvoorzienbare verandering van omstandigheden, die de schuldenaar niet toerekenbaar is en waarvan hij het risico niet op zich nam, en die de uitvoering buitensporig bezwarend maakt, laat toe heronderhandeling te vragen en, zonder akkoord binnen een redelijke termijn, de aanpassing of beëindiging van de overeenkomst door de rechter (artikel 5.74). De partijen blijven tijdens de heronderhandeling uitvoeren en kunnen dat mechanisme in het compromis uitsluiten (zie imprevisie tussen compromis en akte).

Voorwaarden en niet-onderhandelbare bedingen

Boek 5 regelt ook de voorwaarden: een partij kan afstand doen van de voorwaarde in haar uitsluitend belang zolang die hangende is (artikel 5.145), de partij die de vervulling door haar fout verhindert, kan zien dat de voorwaarde als vervuld wordt beschouwd (artikel 5.144), en de vervulling heeft uitwerking voor de toekomst (artikel 5.147). Tot slot wordt een niet-onderhandelbaar beding dat een kennelijk onevenwicht schept tussen de rechten en plichten van de partijen, voor niet geschreven gehouden (artikel 5.52): een model dat zonder discussie aan de andere partij wordt opgelegd, kan worden getoetst (zie onrechtmatige bedingen).

In de praktijk: wat het compromis moet voorzien

  • De geldige e-mailadressen van elke partij voor ingebrekestellingen en kennisgevingen
  • De termijn na een ingebrekestelling vóór de verkoop ontbonden kan worden
  • Een wederkerig en evenredig schadebeding
  • Het lot van de betaalde waarborg bij ontbinding
  • De eventuele uitsluiting of regeling van imprevisie
  • Voor elke voorwaarde, de partij in wier belang ze bedongen is

Ga voor een compromis van sinds 2023 na of de clausules over sancties, ingebrekestelling en termijnen sporen met die regels. Een actueel model, zoals het model in heldere taal, houdt er rekening mee.

Veelgestelde vragen

Is boek 5 van toepassing op een compromis van 2022?

In principe niet: het viseert overeenkomsten gesloten vanaf 1 januari 2023. Een compromis van 2022 blijft onder het oude recht, ook als de akte later wordt getekend.

Kan de verkoper de verkoop zonder rechter ontbinden?

Boek 5 laat dat toe met een schriftelijke kennisgeving die de tekortkomingen vermeldt, bij een voldoende ernstige niet-nakoming, maar op risico van de verkoper: vindt de rechter de ontbinding ongegrond, dan draagt hij de gevolgen.

Geldt een mail als ingebrekestelling?

Ja, als ze een duidelijke en ondubbelzinnige aanmaning bevat en de ontvangst bewezen kan worden. De wet vereist geen aangetekende brief of gerechtsdeurwaarder; een compromis kan wel een bijzondere vorm opleggen.

Kan men een prijsvermindering krijgen in plaats van de verkoop te ontbinden?

Ja, als de tekortkoming geen ontbinding rechtvaardigt. De vermindering is evenredig met het verschil tussen de waarde van wat werd ontvangen en wat beloofd was. Voor verborgen gebreken blijven de eigen regels van de koop gelden.

Kan de rechter het schadebeding van het compromis matigen?

Ja, als het bedrag kennelijk onredelijk is in verhouding tot de schade en de rechtmatige belangen van de schuldeiser. Een beding dat die matiging uitsluit, wordt voor niet geschreven gehouden.

Wat is de exceptie van niet-uitvoering?

Het recht om de eigen prestatie op te schorten zolang de andere partij de hare niet uitvoert, op voorwaarde dat men te goeder trouw handelt. Zo kan de verkoper weigeren de sleutels te overhandigen zolang de prijs niet betaald is.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook