Clausules opstellen

Onrechtmatige bedingen in een compromis

Tussen twee particulieren primeert de contractvrijheid, maar die is niet onbegrensd. Als de verkoper een professional is (promotor, vastgoedhandelaar, vennootschap), geniet de koper-consument een versterkte bescherming. En sinds boek 5 van het Burgerlijk Wetboek kan een niet-onderhandelbaar beding dat een kennelijk onevenwicht schept, zelfs tussen particulieren worden geweerd.

Bijgewerkt op · 4 min leestijd

Wanneer de bescherming geldt

De regels over onrechtmatige bedingen van het Wetboek van economisch recht (hoofdstuk „Onrechtmatige bedingen”, artikelen VI.82 tot VI.87) gelden voor overeenkomsten tussen een onderneming en een consument. De consument is de natuurlijke persoon die handelt voor doeleinden buiten zijn beroepsactiviteit; onder onderneming valt onder meer elke rechtspersoon en de natuurlijke persoon die zelfstandig een beroepsactiviteit uitoefent (artikel I.1). Ze viseren dus het compromis dat een promotor, een vastgoedhandelaar of een vennootschap die in het kader van haar activiteit verkoopt, met een particuliere koper ondertekent.

Tussen twee particulieren is het Wetboek van economisch recht niet van toepassing. Maar voor overeenkomsten gesloten sinds 1 januari 2023 wordt elk niet-onderhandelbaar beding dat een kennelijk onevenwicht schept tussen de rechten en plichten van de partijen, voor niet geschreven gehouden (artikel 5.52 van het Burgerlijk Wetboek). Een voorgedrukt compromis dat zonder discussie aan de andere partij wordt opgelegd, kan dus worden getoetst.

Drie regelingen

SituatieTekstCriteriumSanctie
Professionele verkoper, koper-consumentWetboek van economisch recht, art. VI.82 tot VI.87Kennelijk onevenwicht tussen rechten en plichten, en een lijst van bedingen die altijd verboden zijnBeding nietig, de rest van de overeenkomst blijft bestaan als ze zonder het beding kan voortbestaan
Verkoop tussen twee ondernemingenWetboek van economisch recht, art. VI.91/1 tot VI.91/10Eigen regeling voor overeenkomsten tussen ondernemingenBeding geweerd volgens die regeling
Elke andere verkoop, ook tussen particulierenBurgerlijk Wetboek, art. 5.52 (overeenkomsten sinds 2023)Niet-onderhandelbaar beding dat een kennelijk onevenwicht scheptBeding voor niet geschreven gehouden

In geen van die regelingen toetst de rechter de gepastheid van de prijs of de omschrijving van het verkochte goed: een prijs die u te hoog vindt, kunt u niet als „onrechtmatig” laten wegvallen.

Verboden of verdachte bedingen

  • De verkoper toelaten eenzijdig de prijs, de termijnen of de kenmerken van het goed te wijzigen.
  • De aansprakelijkheid van de professionele verkoper uitsluiten of buitensporig beperken, onder meer voor gebreken die hij kent.
  • Een onevenredige vergoeding enkel ten laste van de koper, zonder wederkerigheid.
  • De verkoper toelaten zich zonder reden uit de overeenkomst terug te trekken, terwijl de koper gebonden blijft.
  • De consument vóór elk geschil arbitrage opleggen of hem verbieden naar de rechter te stappen.
  • De koper laten verklaren dat hij documenten ontving die hem niet werden overhandigd, of dat hij afziet van rechten die hij niet kent.

Een cijfervoorbeeld: het schadebeding

Een promotor laat een compromis van 400.000 euro ondertekenen met een schadebeding van 10 % ten laste van de koper, of 40.000 euro, zonder enige vergoeding als de promotor zelf de akte niet tekent. Dat gebrek aan wederkerigheid is een alarmsignaal in een overeenkomst met een consument.

Los van de onrechtmatige bedingen laat artikel 5.88 van het Burgerlijk Wetboek de rechter toe een kennelijk onredelijke forfaitaire vergoeding te matigen, rekening houdend met de schade en de rechtmatige belangen van de schuldeiser, zonder onder een redelijk bedrag te gaan; bij gedeeltelijke uitvoering wordt evenredig verminderd. Een beding dat die matiging uitsluit, wordt voor niet geschreven gehouden. De bedragen in het voorbeeld zijn indicatief.

De sanctie

Een onrechtmatig beding valt weg, maar de rest van het compromis blijft geldig als het zonder dat beding kan voortbestaan. De verkoop valt dus niet: enkel het beding verdwijnt, en de wettelijke regel geldt in de plaats ervan. Bij de verkoop van een te bouwen of in aanbouw zijnde woning voegt de wet Breyne haar eigen dwingende regels toe, onder meer over betalingen, waarborgen en verplichte vermeldingen (zie verkoop met btw en de wet Breyne).

De juiste reflex

Krijgt de koper een door een professionele verkoper voorgedrukt compromis, dan laat hij het vóór de ondertekening door zijn notaris nalezen. Elke partij kan haar eigen notaris kiezen, zonder meerkosten. De notaris kan voorstellen een beding opnieuw in evenwicht te brengen of wijzen op bedingen die zouden wegvallen. De makelaar die voor een promotor optreedt, moet ook zelf waken over de eerlijkheid van het document.

  • Zijn vergoedingen en boetes wederkerig?
  • Kan de verkoper alleen de prijs, de plannen of de termijnen wijzigen?
  • Is de aansprakelijkheid van de verkoper verder beperkt dan de wet toelaat?
  • Werden de documenten waarvan de ontvangst wordt verklaard, werkelijk overhandigd?
  • Werd over het beding onderhandeld, of werd het zo opgelegd?

Veelgestelde vragen

Is een schadebeding enkel ten laste van de koper onrechtmatig?

In een overeenkomst tussen een professional en een consument kan een niet-wederkerige of kennelijk buitensporige vergoeding dat zijn. In alle overeenkomsten kan de rechter bovendien een kennelijk onredelijke forfaitaire vergoeding matigen op grond van artikel 5.88 van het Burgerlijk Wetboek.

Bestaan onrechtmatige bedingen tussen particulieren?

De regeling van het Wetboek van economisch recht is niet van toepassing. Maar voor een overeenkomst gesloten sinds 2023 houdt artikel 5.52 van het Burgerlijk Wetboek een niet-onderhandelbaar beding dat een kennelijk onevenwicht schept, voor niet geschreven, en de goede trouw blijft gelden.

Mag de verkoper zijn notaris opleggen?

Nee. Elke partij kiest vrij haar notaris, zonder meerkosten: de notarissen delen het ereloon.

Wordt de verkoop vernietigd als een beding onrechtmatig is?

In principe niet. Enkel het beding valt weg, en het compromis blijft geldig als het zonder dat beding kan voortbestaan. De wettelijke regel vervangt het geweerde beding.

Kan men een te hoge prijs als onrechtmatig betwisten?

Nee. De toetsing van onrechtmatige bedingen slaat niet op de omschrijving van het goed of de gepastheid van de prijs. Een onevenwichtige prijs kan enkel worden betwist in de gevallen die de wet bepaalt, bijvoorbeeld bij een wilsgebrek.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook