Clausules opstellen

Keermuur en hellend terrein: de punten die het compromis moet regelen

Een muur die de grond van de buurtuin tegenhoudt, een talud dat twintig jaar geleden werd opgehoogd, terrassen in een helling: zulke constructies zijn duur om te herstellen en hun eigendom is vaak onzeker. Het compromis is het goede moment om vast te leggen wie eigenaar is, wie onderhoudt, in welke staat de constructie zich bevindt en of de reliëfwijzigingen vergund zijn.

Bijgewerkt op · 5 min leestijd

Van wie is de muur?

Het Burgerlijk Wetboek bevat geen eigen regel voor de keermuur. De eigendom volgt uit de algemene regels:

  • de eigendomstitel en de bijgevoegde plannen, die de grens soms aan de voet of aan de top van de muur leggen;
  • de gemeenheid, als de muur op de grens staat en beide erven dient (zie gemene muren);
  • de natrekking: de muur behoort in principe toe aan de eigenaar van de grond waarop hij gebouwd is (zie bouwen op de grond van een ander).

In de praktijk behoort de muur vaak toe aan de eigenaar van het erf waarvan hij de grond tegenhoudt, maar dat is slechts een aanwijzing. Is de vraag twijfelachtig, dan zijn een opmetingsplan van een landmeter en eventueel een afpaling de enige manier om te beslissen. Een langdurig bezit van de muur en de strook waarop hij staat kan ook meespelen (zie verkrijgende verjaring).

Onderhoud en aansprakelijkheid

De eigenaar van de muur moet hem onderhouden. Stort de muur in en veroorzaakt hij schade aan de buur of aan een voorbijganger, dan kan zijn aansprakelijkheid in het gedrang komen op grond van boek 6 van het Burgerlijk Wetboek (buitencontractuele aansprakelijkheid, in werking sinds 1 januari 2025), dat onder meer schade door een gebrekkige zaak viseert. Burenhinder blijft daarnaast geregeld door boek 3 (zie burenhinder). De brandverzekering en de aansprakelijkheidsverzekering van de eigenaar moeten de constructie dekken: na te gaan vóór de ondertekening van de akte.

Alarmsignalen bij het bezoek: een muur die overhelt of uitbuikt, trapvormige scheuren, verstopte afvoeropeningen (het water stapelt zich achter de muur op), bomen bovenop, afbrokkelende grond, een afsluiting van de buur die kantelt. Bij een belangrijke constructie is een onderzoek door een stabiliteitsingenieur nuttig vóór de ondertekening (zie bouwkundige keuring vóór aankoop en scheuren en stabiliteit).

Het reliëf wijzigen: de regel per gewest

In de drie gewesten is een aanmerkelijke wijziging van het reliëf van de bodem (ophoging, afgraving, terrassen, een nieuwe keermuur) in principe vergunningsplichtig, met vrijstellingen die verschillen naargelang het gewest, de zone en de omvang van de werken. Een belangrijke ophoging zonder vergunning is een stedenbouwkundige inbreuk die de koper met het goed overneemt.

PuntBrusselWalloniëVlaanderen
BasistekstBrussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (BWRO)Waals Wetboek van Ruimtelijke Ontwikkeling (CoDT)Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO)
VergunningStedenbouwkundige vergunningStedenbouwkundige vergunning (permis d'urbanisme)Omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen
Aangevoerde of afgevoerde grondRegels over bodembeheer, na te gaan bij verontreinigingTraceerbaarheid van uitgegraven bodemRegels over grondverzet
Waar nagaanStedenbouwkundige inlichtingen van de gemeenteNotariële en stedenbouwkundige inlichtingenStedenbouwkundige inlichtingen en vergunningenregister

De vrijstellingsdrempels (hoogte, afstand tot de grens, oppervlakte) wijzigen geregeld en hangen af van de zone: de gemeente of een architect moet ze voor het concrete geval bevestigen. Zie stedenbouwkundige overtredingen en regularisatie vóór de verkoop.

Wat de koper moet nagaan

  • Het kadastraal plan en de titel: aan welke kant van de grens staat de muur?
  • De stedenbouwkundige inlichtingen: dekt een vergunning de muur, de terrassen of de ophoging?
  • De risico's van de ondergrond: grondverschuiving, instorting, holtes, afstromend water (zie risico's van de ondergrond)
  • De afvoer van water: drains, afvoeropeningen, dakgoten van de buur (zie regenwater)
  • De uitgevoerde herstellingen, met facturen, en eventuele klachten van de buur

Valkuilen

  • Aannemen dat de muur de afsluiting volgt: de juridische grens kan aan de voet, aan de top of in het midden van de muur liggen.
  • Een muur die dreigt in te storten "in de staat" verkopen: een exoneratieclausule dekt geen gebrek dat de verkoper kende en verzweeg (zie verborgen gebreken).
  • De lager gelegen buur vergeten: hij ondergaat meestal de instorting en zal schadevergoeding vragen.
  • Bovenop planten of bouwen zonder studie: de bijkomende belasting kan de constructie destabiliseren.
  • Terrassen zonder vergunning negeren: een regularisatie kan geweigerd worden en een herstel in de oorspronkelijke staat opleggen.

In het compromis

  • De muur situeren ten opzichte van de grens (plan, foto's) en preciseren of hij verkocht wordt, gemeen is of de buur toebehoort
  • Zijn zichtbare staat en de gekende herstellingen vermelden
  • Ophogings- of grondwerken en hun vergunning melden
  • Elk geschil of elke klacht van de buur vermelden
  • Zo nodig een opschortende voorwaarde van stabiliteitsonderzoek opnemen

Een mogelijke redactie: "De keermuur in breuksteen van ongeveer 1,50 meter hoog, langs de achterste perceelsgrens, is gebouwd op het verkochte goed en maakt er deel van uit. De verkoper verklaart dat hij een in 2022 herstelde verticale scheur vertoont en dat hij geen enkele klacht van de buur ontving. De koper verklaart dat hij hem heeft kunnen onderzoeken en hem in zijn huidige staat overneemt."

Veelgestelde vragen

Wie is eigenaar van een keermuur tussen twee percelen?

Dat hangt af van de eigendomstitel, de ligging van de muur ten opzichte van de grens en zijn eventuele gemeenheid. Vaak behoort hij toe aan de eigenaar van wie hij de grond tegenhoudt, maar bij twijfel brengen enkel een opmetingsplan of een afpaling uitsluitsel.

Is een vergunning nodig om de tuin op te hogen?

Vaak wel: in de drie gewesten is een aanmerkelijke reliëfwijziging vergunningsplichtig, met vrijstellingen die per gewest en per zone verschillen. Een ophoging zonder vergunning is een inbreuk die de koper met het goed overneemt.

Wat als de keermuur overhelt?

Meld het in het compromis en laat de constructie vóór de ondertekening onderzoeken door een stabiliteitsingenieur. De kostprijs van een heropbouw kan hoog zijn en de prijs beïnvloeden. Een opschortende voorwaarde van onderzoek beschermt de koper.

Wie is aansprakelijk als de muur bij de buur instort?

In principe de eigenaar van de muur, onder meer op grond van boek 6 van het Burgerlijk Wetboek voor schade door een gebrekkige zaak. Daarom is het belangrijk te weten aan wie hij toebehoort en de verzekering vóór de akte na te kijken.

Moet de verkoper een gekend stabiliteitsprobleem melden?

Ja. Hij moet de koper loyaal informeren; een gekend en verzwegen gebrek valt niet onder de gebruikelijke exoneratie voor verborgen gebreken. Beschrijf de staat van de muur en de herstellingen dus in het compromis.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook