Opstellen

Mandeligheid bij de verkoop van een woning

De rijwoning deelt haar muren met de buren, de tuin is afgeboord met een haag en een tuinmuur. Van wie zijn ze, wie onderhoudt ze, werd de mandeligheid betaald? Die vragen duiken vaak op na de aankoop. Hieronder de regels van het Burgerlijk Wetboek, een rekenvoorbeeld en wat het compromis moet zeggen.

Bijgewerkt op · 6 min leestijd

Wat is mandeligheid?

Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek, in werking sinds 1 september 2021, omschrijft mandeligheid als een recht van mede-eigendom op een scheidingsafsluiting, of het nu gaat om een muur, een haag, een gracht, een schutting, een draadafsluiting of enig ander materieel element (art. 3.103). Behoudens tegenbewijs is elke buur voor de helft eigenaar (art. 3.104).

Belangrijk voor de verkoop: ondanks elk andersluidend beding kan een mede-eigenaar niet over zijn aandeel in de afsluiting beschikken zonder tegelijk over zijn erf te beschikken. De mandeligheid volgt dus altijd de woning; ze wordt niet afzonderlijk verkocht.

Vermoed gemeen, maar niet altijd

Een afsluiting op de scheidingslijn of schrijlings erover wordt vermoed gemeen te zijn, behoudens andersluidende titel of verkrijgende verjaring (art. 3.105). Staat niet vast dat de afsluiting schrijlings op de grens staat, dan kan het vermoeden ook wijken voor een teken van niet-mandeligheid:

WerkMaterieel tekenVermoed eigendom van
MuurKruin die naar één kant afhelt, of bouwkundige elementen aan één kantDe eigenaar naar wie de kruin afhelt of aan wiens kant die elementen staan
GrachtUitgeworpen aarde aan één kantDe eigenaar aan de kant van de uitgeworpen aarde
AfsluitingSlechts één van beide erven is volledig afgeslotenDe eigenaar van het afgesloten erf
SteunmuurDe buur oefent er geen enkel recht op uitDe eigenaar wiens grond hij steunt

Die tekens gelden enkel behoudens tegenbewijs: de eigendomstitel, een mandeligheidsakte of een landmetersplan gaan voor.

De mandeligheid van een private muur overnemen

  • Elke eigenaar wiens erf aan een afsluiting grenst, kan ze geheel of gedeeltelijk gemeen maken door de eigenaar de helft van de waarde te betalen, en de helft van de waarde van de grond waarop ze staat (art. 3.107). De waarden worden beoordeeld op het ogenblik van de overname (art. 3.109).
  • Wie zich feitelijk een private afsluiting toe-eigent, bijvoorbeeld door er een bijgebouw tegen te zetten, en daar niet binnen een redelijke termijn mee ophoudt, kan verplicht worden de mandeligheid tegen dezelfde voorwaarden over te nemen (art. 3.108).
  • Tussen twee percelen waarvan er minstens één bebouwd is, kan elke eigenaar van zijn buur eisen dat hij, tegen gelijke kosten, bijdraagt tot de oprichting van een gemene afsluiting, tenzij er al een private afsluiting staat (art. 3.106).

Rekenvoorbeeld. De verkoper bouwde vijftien jaar geleden alleen een tuinmuur van 12 meter op zijn perceel, op de grens. De buur zet er nu een tuinhuis tegen. Louter illustratieve bedragen:

  • Huidige waarde van de muur, geschat door een landmeter: 9.000 euro. De helft: 4.500 euro.
  • Grond onder de muur: 12 m × 0,30 m = 3,6 m², tegen 150 euro/m², of 540 euro. De helft: 270 euro.
  • De buur is dus 4.770 euro verschuldigd om de mandeligheid van de muur te verwerven.

Gebeurt de verkoop vóór de betaling, dan moet het compromis zeggen wie dat bedrag int: de verkoper, die de muur bouwde, of de koper, die er eigenaar van wordt. Zonder beding ligt de discussie open.

Gebruiken, verhogen en onderhouden

  • Elke buur gebruikt de afsluiting volgens haar bestemming en mag alleen bewarende handelingen stellen. Andere daden van beheer en beschikking vragen het akkoord van beiden (art. 3.110): een gemene muur breekt u niet af zonder de buur.
  • U mag tegen een gemene muur bouwen en er werken in aanbrengen tot de helft van zijn dikte, met het akkoord van de buur of, bij weigering, na een vonnis (art. 3.111).
  • Verhogen mag op kosten van wie verhoogt; het verhoogde deel is van hem en hij onderhoudt het alleen.
  • Onderhoud, grote herstellingen en heropbouw worden gedeeld naar verhouding van ieders rechten, tenzij één buur ze alleen veroorzaakte. Wie de afsluiting niet gebruikt, kan zich ervan bevrijden door afstand te doen van zijn mandeligheid (art. 3.112).

De mandeligheid volgt het goed

Het model van compromis bepaalt dat het goed verkocht wordt met alle actieve en passieve erfdienstbaarheden en mandeligheden, herneemt wat de eigendomstitel erover zegt en laat de verkoper verklaren of hij zelf een erfdienstbaarheid of bijzondere voorwaarde toegestaan heeft. De koper neemt zo de rechten en plichten in verband met muren en afsluitingen over.

Vroegere akten bevatten soms een mandeligheidsovereenkomst, een recht van aanbouw of een verplichting om af te sluiten: het compromis moet ze overnemen of ernaar verwijzen. Bij een gebouw in mede-eigendom regelt de basisakte vaak de mandeligheid met de aanpalende percelen.

Hagen, bomen en takken

  • Behoudens overeenkomst of beplanting die er al meer dan dertig jaar staat, moeten bomen van twee meter of hoger op twee meter van de grens staan (gemeten vanaf het midden van de stam), andere bomen, heesters en hagen op een halve meter (art. 3.133). De buur kan snoeien of rooien eisen, behoudens rechtsmisbruik.
  • De buur kan zich niet verzetten tegen beplantingen die niet hoger zijn dan de bestaande afsluiting.
  • Overhangende takken of wortels: na een aangetekende ingebrekestelling die zestig dagen zonder gevolg bleef, mag de buur ze zelf afsnijden, op kosten van de eigenaar. Vruchten die vanzelf op zijn erf vallen, zijn van hem (art. 3.134).

Valkuilen

  • Een "gemene muur" aankondigen die privaat is, of omgekeerd: de oppervlakte van het perceel en de toekomstige lasten hangen ervan af.
  • Een mandeligheid vergeten die de buur nooit betaalde, of die de verkoper nog verschuldigd is voor een uitbouw tegen de muur van een ander.
  • Een geschil met de buur verzwijgen (scheuren, insijpeling via de muur, te hoge haag): dat zwijgen kan bedrieglijke verzwijging zijn.
  • Vertrouwen op de zichtbare afsluiting: ze valt niet altijd samen met de kadastrale grens of het afpalingsplan (zie Afpaling en perceelsgrenzen).

Wat het compromis moet preciseren

  • De verkoop met alle actieve en passieve mandeligheden en erfdienstbaarheden
  • De mandeligheids- of aanbouwovereenkomsten in de titel of vroegere akten
  • Mandeligheden die nog betaald of geïnd moeten worden, en wie ze draagt of int
  • Gemeenschappelijke werken aan een gemene muur die beslist of lopende zijn, en hun verdeling
  • Lopende of gekende burengeschillen
  • De feitelijke toestand vastgesteld bij het bezoek en niet gedekt door de titel

Veelgestelde vragen

Wie betaalt de mandeligheid van een muur die de vorige eigenaar bouwde?

De buur die de muur gemeen wil maken of erop aanbouwt, is ze verschuldigd aan de eigenaar van de muur: de helft van de waarde van de muur en van de grond eronder. Werd ze nooit betaald, dan moet het compromis zeggen of de verkoper de vordering behoudt of ze overgaat op de koper.

Mag de koper een gemene muur afbreken?

Niet zonder het akkoord van de buur, die mede-eigenaar is. Hij mag hem enkel volgens zijn bestemming gebruiken, er met akkoord of na een vonnis tot de helft van de dikte tegen bouwen, en hem op eigen kosten verhogen.

Hoe weet u of een muur gemeen is?

Via de eigendomstitels, een landmetersplan of een mandeligheidsakte. Anders vermoedt het Burgerlijk Wetboek dat een afsluiting op de grens gemeen is, behoudens een teken van het tegendeel zoals een kruin die naar één kant afhelt. Bij twijfel schakelt u vóór de ondertekening een landmeter in.

Wie betaalt de herstelling van een gemene muur?

Beide buren, elk voor zijn deel, tenzij de schade door één van hen veroorzaakt werd. Wie de muur niet gebruikt, kan zich bevrijden door afstand te doen van zijn mandeligheid.

Moet een haag die te dicht bij de grens staat, gerooid worden?

De buur kan het snoeien of rooien eisen van een haag op minder dan een halve meter van de grens, behoudens overeenkomst, beplanting van meer dan dertig jaar of rechtsmisbruik. Hij kan zich niet verzetten tegen een haag die niet hoger is dan de bestaande afsluiting.

Moet de verkoper een burengeschil melden?

Ja. Een gekend geschil over een muur, een haag of een grens is voor de koper een doorslaggevend gegeven. Het verzwijgen stelt de verkoper bloot aan een vordering wegens bedrog of aan schadevergoeding.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook