Stappen van de verkoop
Handtekeningen, parafen en exemplaren van het compromis
Een perfect opgesteld compromis kan verzwakt worden door een niet geparafeerde bladzijde, een niet goedgekeurde doorhaling of een ontbrekend exemplaar. De verkoop bestaat zodra de partijen akkoord zijn, maar het geschrift bewijst haar. Boek 8 van het Burgerlijk Wetboek, over het bewijs, legt de regels vast: aantal originelen, vermelding van dat aantal, handtekening, vaste datum. Zo past u ze toe op een papieren compromis, en dit verandert er bij een elektronische ondertekening.
Zoveel originelen als partijen
Het compromis is een wederkerig contract: elke partij verbindt zich tegenover de andere. Artikel 8.20 van het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat de onderhandse akte die zo'n contract vaststelt, slechts een bewijs oplevert als ze is opgemaakt in zoveel originelen als er partijen zijn met een onderscheiden belang, en dat elk origineel moet vermelden hoeveel originelen werden opgemaakt.
In de praktijk maakt men een exemplaar op voor de verkoper, een voor de koper en een voor de notaris (die het nodig heeft voor de registratie). Meerdere verkopers met hetzelfde belang, bijvoorbeeld twee echtgenoten-mede-eigenaars, kunnen één exemplaar delen. Elk exemplaar draagt een vermelding als "opgemaakt te …, op …, in drie exemplaren, waarvan elke partij erkent het hare te hebben ontvangen".
Wat er gebeurt als de regel niet is nageleefd
Het ontbreken van originelen raakt het bewijs, niet het bestaan van de verkoop. Artikel 8.20 verbindt daar verschillende gevolgen aan:
| Situatie | Gevolg |
|---|---|
| Eén origineel voor twee partijen | Het geschrift levert geen volledig bewijs op, maar geldt als begin van bewijs door geschrift, aan te vullen met andere elementen |
| Aantal originelen niet vermeld | Hetzelfde gevolg als het ontbreken van originelen |
| Contract al uitgevoerd, ook gedeeltelijk (waarborg betaald) | Wie uitvoerde, kan het gebrek niet meer inroepen |
| Elektronisch contract waarvan elke partij een exemplaar kan krijgen | De vereiste van meervoudige originelen geldt als vervuld |
| Akkoord gesloten via briefwisseling of mails | De regel van de meervoudige originelen is niet van toepassing |
Wie tekent en hoe
- Alle verkopers en alle kopers tekenen, of hun lasthebbers met een bijgevoegde volmacht.
- De echtgenoot of wettelijk samenwonende tekent als het goed de gezinswoning is, ook als hij geen eigenaar is.
- Elke handtekening wordt voorafgegaan door de naam van de ondertekenaar, en het compromis wordt gedateerd en geplaatst.
- Elke bladzijde wordt door alle partijen geparafeerd, net als de bijlagen.
Het Burgerlijk Wetboek omschrijft de handtekening als een teken waarmee een persoon zich identificeert en waaruit zijn wilsuiting blijkt (artikel 8.1). Een partij kan haar handtekening altijd ontkennen; dan volgt een onderzoek van het handschrift voor de rechter (artikel 8.19). Laten tekenen in aanwezigheid van de makelaar of de notaris, met controle van de identiteitskaart, maakt die ontkenning praktisch onmogelijk.
Doorhalingen, toevoegingen en bijlagen
Elke doorhaling, handgeschreven toevoeging of wijziging moet door alle partijen worden goedgekeurd, met een paraaf in de marge en bij voorkeur een vermelding als "goedgekeurd de doorhaling van twee woorden". Een verbetering die een partij niet parafeerde, kan door haar worden betwist.
De bijlagen (bodemattest, EPC of EPB-certificaat, stedenbouwkundige inlichtingen, plannen, lijst van de roerende goederen, informatie van de syndicus) worden in het compromis opgesomd en geparafeerd: zo kan niemand betwisten een document te hebben ontvangen. Het is ook het bewijs dat de koper vóór de ondertekening werd ingelicht, wat verschillende gewestelijke regelingen vereisen.
De datum en de vaste datum
Tussen de partijen bewijst het compromis zijn inhoud en zijn datum (artikel 8.18). Tegenover derden heeft het pas een vaste datum vanaf de registratie, vanaf de opname van de inhoud in een authentieke akte of vanaf de dag waarop een partij het niet meer kan wijzigen, bijvoorbeeld bij haar overlijden (artikel 8.22). Dat is een van de redenen waarom de notaris het compromis laat registreren.
Tekenen de partijen niet op dezelfde dag, dan telt de datum van de laatste handtekening: noteer die, want ze doet de registratietermijn van vier maanden en vaak die van de opschortende voorwaarden lopen. Zie de gids over het berekenen van termijnen.
In het compromis
- De plaats, de datum van elke handtekening en de vermelding van het aantal originelen
- De verklaring van elke partij dat ze haar exemplaar ontving
- De genummerde lijst van de bijlagen, door iedereen geparafeerd
- De wijze van ondertekening, op papier of elektronisch
- De naam van elke ondertekenaar onder zijn handtekening, en de hoedanigheid van een eventuele lasthebber
- De doorhalingen en toevoegingen, in de marge goedgekeurd door alle partijen
Het model van compromis eindigt met een ondertekeningsclausule die het aantal exemplaren en de wijze van ondertekening vermeldt. Gebruik voor ondertekening op afstand liever een platform voor elektronische handtekening dan een uitwisseling van scans.
Valkuilen
- Een exemplaar dat enkel de koper tekende en dat de verkoper "later zal tekenen": zolang dat niet gebeurt, is er geen gemeenschappelijk geschrift.
- Losse, niet geparafeerde bladzijden, die men zou kunnen vervangen.
- Een bijlage die wordt vermeld maar nooit is bijgevoegd.
- Een ingescande en gemailde handtekening, voorgesteld als elektronische handtekening.
Veelgestelde vragen
Is een compromis in één exemplaar nietig?
Neen. Het ontbreken van voldoende originelen raakt het bewijs, niet het bestaan van de verkoop: het geschrift geldt dan als begin van bewijs door geschrift. En de partij die het contract uitvoerde, bijvoorbeeld door de waarborg te betalen, kan het gebrek niet meer inroepen. Maak toch altijd een origineel per partij op.
Is een ingescande handtekening geldig?
Een ingescande handgeschreven handtekening heeft niet de waarde van een gekwalificeerde elektronische handtekening en bewijst de identiteit van de ondertekenaar slecht. Gebruik voor ondertekening op afstand een betrouwbaar platform voor elektronische handtekening, dat ook elke partij haar exemplaar geeft.
Moet elke bladzijde worden geparafeerd?
Het is geen geldigheidsvoorwaarde, maar het is het beste bewijs dat alle bladzijden werden gelezen en aanvaard, en dat er geen werd vervangen. Parafeer ook elke bijlage.
Wie bewaart het derde exemplaar?
Doorgaans de notaris die de akte verlijdt, want hij heeft het nodig om het compromis binnen vier maanden te laten registreren. Kreeg de makelaar het, dan bezorgt hij het snel aan de notaris.
Mogen de partijen op verschillende data tekenen?
Ja. Het compromis vermeldt de datum van elke handtekening, en de laatste bepaalt wanneer de verkoop schriftelijk tot stand kwam. Termijnen die lopen "vanaf de ondertekening" preciseren best dat het om de ondertekening door alle partijen gaat.
Is een niet geregistreerd compromis geldig?
Ja tussen de partijen, maar het heeft geen vaste datum tegenover derden en het ontbreken van registratie binnen de termijn leidt tot een boete. De registratie is een fiscale verplichting, geen geldigheidsvoorwaarde.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 8 "Bewijs" (artikelen 8.1 en 8.18 tot 8.22)
- Notaris.be: notarissen gaan voor verkoopovereenkomst in heldere taal
- Notaris.be: de verkoopovereenkomst (registratie)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.