Bijzondere situatie
De verkoop van een geschonken goed
De ouders hebben het huis tien jaar geleden geschonken, en het kind wil het verkopen. Vóór het compromis moet de schenkingsakte herlezen worden: ze bevat vaak een vervreemdingsverbod, een recht van terugkeer of een voorbehoud van vruchtgebruik, die een vrije verkoop verhinderen of de handtekening van de ouders vragen. Hieronder de clausules om op te sporen, hun gevolgen voor de koper, een voorbeeld van prijsverdeling en wat het compromis moet zeggen.
De schenkingsakte herlezen
De schenkingsakte is de eigendomstitel van de verkoper. Lees ze volledig vóór u de verkoopvoorwaarden vastlegt, bij voorkeur al bij de verkoopopdracht. De clausules om op te sporen zijn:
| Clausule | Gevolg voor de verkoop | Gebruikelijke oplossing |
|---|---|---|
| Vervreemdingsverbod | De begiftigde mag niet verkopen zonder akkoord van de schenker | De schenker komt tussen in het compromis en de akte |
| Conventioneel recht van terugkeer | Overlijdt de begiftigde vóór de schenker, dan vallen de verkopen weg | Terugkeer uitgebreid tot de prijs, of verzaking door de schenker bij de akte |
| Voorbehoud van vruchtgebruik | De begiftigde heeft enkel de blote eigendom | Gezamenlijke verkoop door vruchtgebruiker en blote eigenaar |
| Lasten (rente, zorg, huisvesting) | De schenker kan de herroeping vragen als ze niet uitgevoerd worden | Overdracht van de lasten op de prijs of akkoord van de schenker |
Het vervreemdingsverbod
De schenker kan de begiftigde verbieden het goed tijdens zijn leven zonder zijn akkoord te verkopen of te hypothekeren. Een verkoop zonder dat akkoord stelt de begiftigde bloot aan de herroeping van de schenking, en de koper aan een geschil. Concreet:
- de schenker komt tussen in het compromis en de akte om zijn akkoord te geven;
- veel akten bepalen dat het verbod vervalt als de schenker onbekwaam wordt, vastgesteld door een medisch verslag, op voorwaarde dat onder bezwarende titel tegen marktprijs verkocht wordt, waarbij de rechten van de schenker (bijvoorbeeld zijn recht op hulp) op de prijs overgaan;
- het verbod vervalt ook bij het overlijden van de schenker.
Het recht van terugkeer
Het conventionele recht van terugkeer doet het goed terugkeren naar de schenker als de begiftigde vóór hem overlijdt. Het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat het gevolg ervan is alle vervreemdingen van de geschonken goederen te vernietigen en de goederen vrij van alle lasten en hypotheken naar de schenker te doen terugkeren (artikel 4.172). Voor de koper is dat het grootste risico: overlijdt de verkoper vóór zijn ouders, dan zou de verkoop kunnen wegvallen.
Recente akten bepalen vaak dat de terugkeer zich uitstrekt tot wat in de plaats van het goed komt (zaakvervanging), dus tot de prijs of het goed dat ermee gekocht wordt, wat het verkochte goed vrijmaakt. Zo niet, dan komt de schenker bij de akte tussen om te verzaken aan de terugkeer op het goed zelf. Het wettelijk recht van terugkeer slaat enkel op een goed dat nog in natura bij de begiftigde aanwezig is: het verkochte goed valt er niet onder.
Het voorbehoud van vruchtgebruik
Hebben de ouders zich het vruchtgebruik voorbehouden, dan heeft het kind enkel de blote eigendom. Om de volle eigendom te verkopen, moeten vruchtgebruiker en blote eigenaar samen verkopen en de prijs verdelen volgens de waarde van hun rechten, die partijen in onderling akkoord bepalen.
Voorbeeld: een moeder van 75 jaar, vruchtgebruikster, en haar zoon, blote eigenaar, verkopen de woning voor 400.000 euro. Een gangbare referentie is de wettelijke omzettingstabel van het vruchtgebruik (ministerieel besluit van 1 juli 2026), die voor een vrouw van 75 jaar een coëfficiënt van 29,20 % geeft. De moeder krijgt dan ongeveer 116.800 euro en de zoon 283.200 euro. Andere verdeelsleutels kunnen afgesproken worden, met fiscale gevolgen die u best laat nagaan. Zie ook onze gids over vruchtgebruik en blote eigendom.
Het risico voor de koper
Een schenking kan bij het overlijden van de schenker ingekort worden als ze het beschikbaar deel overschrijdt. Sinds de hervorming van het erfrecht, in werking getreden op 1 september 2018, gebeurt de inkorting in principe in waarde: de begiftigde vergoedt de reservataire erfgenamen in geld (artikel 4.156 van het Burgerlijk Wetboek). De vordering kan tegen derden enkel ingesteld worden bij onvermogen van de begiftigde, en enkel tegen wie het goed om niet verkreeg. De koper die een prijs betaalt, valt er dus niet onder.
De notaris gaat de eigendomsoorsprong en de clausules van de akte na bij zijn opzoekingen. Een schenking van vóór 2018 kan overgangsregels volgen: hij zal dat melden.
En de fiscaliteit?
De verkoop van een geschonken goed doet de schenkbelasting niet opnieuw betalen. Twee punten verdienen wel aandacht:
- een verkoop die net na de schenking georganiseerd wordt, om de meerwaarde of de prijs bij het kind te laten terechtkomen, kan door de administratie onder de antimisbruikbepaling onderzocht worden: zie onze gids over de schenking vóór verkoop;
- een snelle verkoop van een bebouwd of onbebouwd goed kan tot een belasting op de meerwaarde leiden, volgens termijnen die rekening houden met de datum waarop de schenker het goed verwierf: zie onze gids over de meerwaarde.
Valkuilen
- Het compromis tekenen zonder de schenkingsakte gelezen te hebben.
- De handtekening van de schenker vergeten terwijl er een vervreemdingsverbod geldt.
- Denken dat een recht van terugkeer "nooit zal spelen": het viseert precies het onverwachte overlijden van de begiftigde.
- De verdeling van de prijs tussen vruchtgebruiker en blote eigenaar niet vóór de akte regelen.
- De oudere schenker laten tekenen zonder zijn handelingsbekwaamheid na te gaan; staat hij onder bewind, dan kan een machtiging van de vrederechter nodig zijn.
Wat het compromis moet zeggen
- De eigendomsoorsprong, met de datum van de schenking en de notaris die ze verleed
- De tussenkomst van de schenker om het vervreemdingsverbod op te heffen of aan het recht van terugkeer te verzaken
- De handtekening van de vruchtgebruiker als het vruchtgebruik voorbehouden werd, en de verdeelsleutel van de prijs
- Een opschortende voorwaarde als een nodig akkoord nog niet verkregen is
- De verklaring van de verkoper dat geen enkele last van de schenking onuitgevoerd is
Veelgestelde vragen
Kan de begiftigde verkopen als de schenker weigert?
Niet als er een geldig vervreemdingsverbod bestaat. Hij riskeert de herroeping van de schenking. Er is het akkoord van de schenker nodig, of men wacht tot het verbod vervalt (overlijden, onbekwaamheid als de akte dat voorziet).
Verhindert het recht van terugkeer de verkoop?
Niet als het zo opgesteld is dat het zich uitstrekt tot de prijs of het wederbelegde goed, of als de schenker er bij de akte aan verzaakt. Zo niet, dan loopt de koper een reëel risico, omdat de terugkeer de verkopen vernietigt: de clausule moet vóór de ondertekening van de akte opgeheven worden.
Moet er bij een verkoop opnieuw schenkbelasting betaald worden?
In principe niet. Maar een snelle verkoop na een schenking kan door de fiscus onderzocht worden, en een meerwaarde kan belastbaar zijn. Laat het dossier nagaan vóór u tekent.
Kunnen broers en zussen zich tegen de verkoop verzetten?
Nee, ze hebben geen recht op het geschonken goed zolang de schenker leeft. Bij zijn overlijden wordt een eventuele inkorting in geld tussen de erfgenamen geregeld, zonder de koper te raken. Ze kunnen zelfs vooraf afstand doen van de vordering tot inkorting.
Komt de prijs volledig toe aan de begiftigde?
Ja als hij volle eigenaar is en geen clausule de rechten van de schenker op de prijs overdraagt. Bij voorbehoud van vruchtgebruik of zaakvervanging komt een deel van de prijs toe aan de schenker, of blijft het bestemd volgens de schenkingsakte.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 4, artikelen 4.156 en 4.172
- Justel: ministerieel besluit van 1 juli 2026 tot bepaling van de omzettingstabellen van het vruchtgebruik
- Notaris.be: onroerende goederen schenken
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.