Clausules opstellen

Openbare wegen en voetwegen over private grond

Een oude voetweg uit de atlas der buurtwegen kan door een tuin lopen zonder dat iemand hem nog gebruikt. Juridisch bestaat hij vaak nog steeds, en het publiek kan het gebruik ervan opeisen. De regels in de drie Gewesten, hoe u het nagaat en wat het compromis moet vermelden.

Bijgewerkt op · 4 min leestijd

Een publieke erfdienstbaarheid van doorgang

Talrijke gemeentelijke wegen en voetwegen, opgenomen in de oude atlassen der buurtwegen, bezwaren private gronden met een recht van doorgang ten voordele van het publiek. De eigenaar blijft eigenaar van de grond, maar mag de bedding van de weg niet afsluiten of bebouwen, noch het gebruik ervan beletten. Anders dan vaak gedacht, volstaat het feitelijk verlaten van de weg doorgaans niet om hem te doen verdwijnen: zowel in Vlaanderen als in Wallonië is een beslissing van de overheid nodig.

Omgekeerd kan een doorgang die lang door het publiek wordt gebruikt een openbare weg worden, ook al staat hij in geen enkele atlas.

Het gewestelijke kader

GewestTekstVerdwijning door niet-gebruikOntstaan door gebruik door het publiekWie beslist over wijziging of afschaffing
VlaanderenDecreet van 3 mei 2019 houdende de gemeentewegenNeen: een gemeenteweg kan niet verdwijnen door niet-gebruik (art. 14)Mogelijk na dertig jaar gebruik door het publiek (art. 13)De gemeenteraad (art. 8 en 20)
WalloniëDecreet van 6 februari 2014 betreffende de gemeentewegen (voirie communale), dat in Wallonië de buurtwegenwet van 1841 opheftNeen: een gemeenteweg kan niet door verjaring worden afgeschaft (art. 30)Mogelijk door verjaring van dertig jaar, tien jaar als de weg in een rooilijnplan staat (art. 27)De gemeenteraad, of de Regering in beroep (art. 7)
BrusselOude buurtwegenwetgeving (wet van 10 april 1841), bij gebrek aan een specifiek gewestdecreetGeval per geval na te gaanGeval per geval na te gaanGemeentelijke en gewestelijke procedures

In Vlaanderen beheert de gemeente de gemeentewegen en moet ze de publieke doorgang over de volledige breedte vrijwaren (art. 34). Een grond kan ook via een overeenkomst met de gemeente, bij authentieke akte, als gemeenteweg worden bestemd, tijdelijk (hoogstens negenentwintig jaar) of permanent. In Wallonië is de atlas van de gemeentewegen een digitale inventaris waarvan elk gegeven een juridische of indicatieve waarde heeft.

Nagaan vóór de verkoop

  • De stedenbouwkundige inlichtingen, die in principe de wegen vermelden die de gemeente kent (zie de stedenbouwkundige inlichtingen).
  • De atlas der buurtwegen, de atlas van de gemeentewegen in Wallonië of het gemeentelijk wegenplan in Vlaanderen, te raadplegen op de gewestelijke geoportalen.
  • De eigendomstitel en de vroegere akten, die een overeenkomst met de gemeente kunnen vermelden.
  • Het terrein zelf: paaltjes, een bord, het spoor van een regelmatige doorgang.

De makelaar moet de weg melden: een koper die een zwembad, een uitbreiding of een afsluiting plant, kan erdoor worden belet.

De weg afschaffen of verleggen

De eigenaar kan de gemeente vragen de weg af te schaffen of te verleggen. De procedure omvat doorgaans een openbaar onderzoek en een beslissing van de gemeenteraad, met mogelijkheid van beroep. De uitkomst is nooit gewaarborgd: de gemeente weegt het belang van de weg af voor zachte mobiliteit, wandelingen of de toegang tot andere percelen. Reken op meerdere maanden. De aanvrager kan het plan en de aanleg van een vervangend tracé ten laste moeten nemen.

Valkuilen

  • Denken dat een overwoekerde voetweg niet meer bestaat.
  • Afsluiten of beplanten op de bedding van de weg: de gemeente kan het obstakel op kosten van de eigenaar laten verwijderen, en de aantasting van de weg kan worden bestraft.
  • De koper een afschaffing beloven die van de overheid afhangt.
  • Een openbare weg verwarren met een private erfdienstbaarheid van doorgang: de regels en de aanspreekpunten zijn niet dezelfde.

In het compromis

Het compromis vermeldt het bestaan en het tracé van de weg, en preciseert of een procedure tot afschaffing of verlegging loopt. Is de grond via een overeenkomst met de gemeente als gemeenteweg bestemd, dan neemt het de datum, de duur en de verplichtingen over, en verklaart de koper voldoende ingelicht te zijn. Maakt de koper van de afschaffing een voorwaarde van zijn aankoop, dan kan de verkoop onder opschortende voorwaarde worden gesloten, met een realistische uiterste datum, maar de beslissing komt toe aan de overheid.

  • Plan met het tracé van de weg bijgevoegd
  • Uittreksel uit de atlas of het gemeentelijk wegenplan
  • Eventuele overeenkomst met de gemeente
  • Project van de koper getoetst aan het tracé

Veelgestelde vragen

Bestaat een weg die al jaren niet meer wordt gebruikt nog?

Vaak wel. In Vlaanderen kan een gemeenteweg niet verdwijnen door niet-gebruik en in Wallonië kan een gemeenteweg niet door verjaring worden afgeschaft: er is een beslissing van de overheid nodig.

Mag de eigenaar de weg 's nachts afsluiten?

Neen, behoudens beslissing van de overheid. De publieke doorgang moet vrij blijven; een hek of afsluiting kan op zijn kosten worden verwijderd.

Wie onderhoudt de weg?

In principe de gemeente, die belast is met het beheer van de gemeentewegen. De eigenaar moet zich onthouden van het hinderen van de doorgang en de gemeentelijke reglementen over beplantingen en constructies langs de weg naleven.

Kan een private doorgang openbaar worden?

Ja. In Vlaanderen en in Wallonië kan een doorgang die dertig jaar door het publiek wordt gebruikt een gemeenteweg worden, onder de voorwaarden van het decreet. In Wallonië is die termijn tien jaar als de doorgang in een rooilijnplan staat.

Hoe lang duurt een afschaffing?

Meerdere maanden, met openbaar onderzoek, beslissing van de gemeenteraad en eventueel beroep. Een opschortende voorwaarde moet dus een voldoende termijn voorzien.

Vermindert de weg de bebouwbare oppervlakte?

De bedding kan niet worden bebouwd en de stedenbouwkundige regels kunnen afstanden opleggen. De landmeter kan het precieze tracé op het plan aanduiden om de impact op het project te meten.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook