Clausules opstellen
De vrijwaring tegen uitwinning
De verkoper belooft niet alleen het goed te leveren: hij waarborgt dat de koper er rustig van kan genieten, zonder dat een derde er een recht op komt opeisen en zonder dat de verkoper hem zelf stoort. Die wettelijke vrijwaring vult de vrijwaring voor verborgen gebreken aan. Hieronder leest u wat ze dekt, wat het compromis wel en niet kan uitsluiten, hoe het model de hypothecaire vrijheid regelt en wat de koper moet doen als een derde zich meldt.
Het principe
De artikelen 1625 en volgende van het oud Burgerlijk Wetboek, die nog steeds de koop regelen, verplichten de verkoper de koper te vrijwaren tegen uitwinning: het geheel of gedeeltelijk verlies van het goed, of van een recht op het goed, door een recht dat een derde al had op het ogenblik van de verkoop, en tegen beweerde lasten op het goed die niet werden aangegeven (artikel 1626).
De vrijwaring dekt ook de eigen daad van de verkoper: na de verkoop mag hij de koper niet storen, bijvoorbeeld door een doorgang op te eisen, een recht aan een derde toe te kennen of het goed opnieuw te verkopen. Die vrijwaring kan nooit worden uitgesloten (artikel 1628).
De bedoelde situaties
- Een derde blijkt eigenaar van een deel van de grond (fout in de grenzen, verkrijgende verjaring). Zie de afpaling.
- Een niet aangegeven erfdienstbaarheid bezwaart het goed (doorgang, uitzicht, leiding). Zie de erfdienstbaarheden.
- Een tegenstelbare huur die de verkoper niet meedeelde, of een overgeschreven huur van lange duur.
- Een hypotheek, een pand of een beslag dat niet werd opgeheven.
- Een voorkoop-, optie- of wederinkooprecht dat bij de verkoop over het hoofd werd gezien.
Sinds 1 september 2021 bepaalt boek 3 van het Burgerlijk Wetboek (artikel 3.30) dat akten tot vestiging van zakelijke rechten, voorkoop- of optierechten en huurovereenkomsten van meer dan negen jaar enkel tegenwerpelijk zijn aan derden te goeder trouw als ze zijn overgeschreven. Een niet overgeschreven huur van meer dan negen jaar wordt tegenover de koper beperkt tot de lopende periode van negen jaar.
De gevolgen naargelang de situatie
| Situatie | Wat de koper kan verkrijgen |
|---|---|
| Volledige uitwinning | Teruggave van de prijs, van de vruchten die hij aan de derde moet teruggeven, van de kosten van de koop en van het geding, en schadevergoeding (artikel 1630) |
| Gedeeltelijke uitwinning van zo'n belang dat hij niet zou hebben gekocht | Ontbinding van de koop (artikel 1636) |
| Minder belangrijke gedeeltelijke uitwinning | Terugbetaling van de waarde van het verloren deel (artikel 1637) |
| Niet zichtbare, niet aangegeven erfdienstbaarheid van doorslaggevend belang | Ontbinding of schadeloosstelling (artikel 1638) |
| Beding van niet-vrijwaring, zonder kennis van het risico | Minstens teruggave van de prijs (artikel 1629) |
De hypothecaire vrijheid
Het model van compromis bepaalt dat de verkoper zich verbindt het goed vrij en onbelast over te dragen van alle schulden, voorrechten, hypothecaire inschrijvingen, eigendomsvoorbehouden en registraties in het pandregister. Hij gebruikt de prijs bij voorrang om zijn schuldeisers terug te betalen, en de notaris waakt erover door de prijs aan die terugbetalingen te besteden. De kosten van de doorhaling zijn ten laste van de verkoper.
De verkoop is gesloten onder de opschortende voorwaarde dat uiterlijk bij de akte de akkoorden van de schuldeisers worden verkregen die nodig zijn om het goed vrij te maken. Enkel de koper kan zich op die voorwaarde beroepen, want ze is in zijn belang bedongen. Zie de gids over de verkoop van een pand met hypotheek.
In het compromis
- De datum van de eigendomstitel van de verkoper en de erfdienstbaarheden of bijzondere voorwaarden die hij bevat, overgenomen of samengevat
- De erfdienstbaarheden die de verkoper zelf toestond, of zijn verklaring dat hij er geen toestond
- De gekende huurovereenkomsten, bezettingen, reclamepanelen en voorkooprechten
- De verbintenis het goed vrij en onbelast van schulden en zekerheden te leveren
- De verklaring van de verkoper dat hij geen hypothecair mandaat op het goed tekende
Het model voegt eraan toe dat de verkoper niet aansprakelijk is voor erfdienstbaarheden die hij niet kent. Die beperking is geldig, maar beschermt nooit de verkoper die het recht van de derde kende en verzweeg.
Als een derde een recht doet gelden
De koper moet de verkoper in het geding roepen zodra een derde hem dagvaardt of een recht opeist. Laat hij zich veroordelen zonder hem te hebben opgeroepen, dan verliest hij de vrijwaring als de verkoper bewijst dat er voldoende middelen bestonden om de vordering te doen afwijzen (artikel 1640). Verwittig de verkoper dus schriftelijk, met een kopie van de vordering, en raadpleeg snel een advocaat of de notaris die de akte verleed.
Valkuilen
- "Het goed wordt verkocht met al zijn erfdienstbaarheden" overschrijven zonder de titel te lezen: de algemene clausule vervangt de informatie niet.
- Een doorgang verzwijgen die een buur al jaren gedoogd gebruikt: die kan een recht zijn geworden.
- De rechten van een huurder of een reclamemaatschappij vergeten omdat ze niet in de titel staan.
- Denken dat een exoneratieclausule alles dekt: ze wist noch de eigen daad noch de kwade trouw uit.
Veelgestelde vragen
Kan de vrijwaring tegen uitwinning worden uitgesloten?
Ze kan worden beperkt of uitgesloten voor rechten die de verkoper niet kent, nooit voor zijn eigen daad of voor rechten die hij kende. Zelfs met een beding van niet-vrijwaring moet de verkoper in principe de prijs teruggeven als de koper het risico niet kende.
Moet een zichtbare erfdienstbaarheid worden aangegeven?
Een zichtbare erfdienstbaarheid wordt geacht gekend te zijn door de koper, die er zich in principe niet over kan beklagen. Het is toch veiliger ze in het compromis te beschrijven, met haar oorsprong als die gekend is.
Controleert de notaris de rechten van derden?
Hij controleert de titel, de hypothecaire staat, het pandregister en de administratieve informatie, en gaat de voorkooprechten na. Een ongeschreven erfdienstbaarheid die enkel de verkoper kent, kan hij niet ontdekken.
Wat is het verschil met de vrijwaring voor verborgen gebreken?
De vrijwaring tegen uitwinning beschermt tegen de rechten van een derde of de stoornissen door de verkoper; de vrijwaring voor verborgen gebreken beschermt tegen materiële gebreken van het goed. Beide hebben een eigen regeling en eigen termijnen: zie de gids over verborgen gebreken.
Hoelang loopt de vrijwaring?
Ze speelt zolang het recht van de derde kan worden uitgeoefend, onder voorbehoud van de verjaringstermijnen. Een uitwinning kan dus jaren na de akte opduiken; bewaar daarom de titel en de briefwisseling.
Staat de verkoper in voor een huur die na het compromis werd gesloten?
Ja. Tussen compromis en akte het verkochte goed verhuren zonder akkoord van de koper, is een eigen daad van de verkoper die de koper stoort, en een schending van zijn plicht de rechten van de koper niet aan te tasten.
Officiële bronnen
- Justel: oud Burgerlijk Wetboek, koop, vrijwaring tegen uitwinning (artikelen 1625 tot 1640)
- Notaris.be: notarissen gaan voor verkoopovereenkomst in heldere taal
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3 "Goederen" (artikel 3.30)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.