Stedenbouw en voorkoop

De kleine vergunningsvrije werken

De verkoper beweert dat het tuinhuis, de carport en het overdekte terras "geen vergunning nodig hadden". Soms klopt dat, vaak half: vrijstellingen bestaan in de drie Gewesten, maar ze gaan gepaard met precieze voorwaarden, die in de loop der jaren zijn gewijzigd. Een bijgebouw dat ze overschrijdt, is een overtreding die de koper met het goed overneemt. Zo gaat u het na, Gewest per Gewest, en zo zegt u het in het compromis.

Bijgewerkt op · 4 min leestijd

Het principe van de vrijstellingen

De drie Gewesten stellen een lijst op van werken van beperkte omvang die zonder vergunning, of met een eenvoudige melding, kunnen worden uitgevoerd:

  • in Wallonië sommen het CoDT en zijn reglementair deel de handelingen en werken op die vrijgesteld zijn van vergunning, of onderworpen aan het advies van de gemachtigde ambtenaar;
  • in Brussel bepaalt een besluit van de Regering welke handelingen en werken vrijgesteld zijn van stedenbouwkundige vergunning of van de tussenkomst van bepaalde instanties;
  • in Vlaanderen somt het vrijstellingsbesluit de handelingen op waarvoor geen omgevingsvergunning nodig is.

De lijsten betreffen typisch kleine tuinhuizen, carports, afsluitingen, gelijkvloerse terrassen, kleine zwembaden, zonnepanelen op het dak of bepaalde binnenwijzigingen. Een vrijstelling van vergunning ontslaat niet van de andere regels: erfdienstbaarheden van uitzicht, gemene muren, gemeentelijke verordeningen, regels van de mede-eigendom.

Cumulatieve voorwaarden

Een vrijstelling geldt enkel als alle voorwaarden vervuld zijn. De meest voorkomende:

  • een maximale oppervlakte en hoogte;
  • een minimale afstand tot de perceelsgrenzen en een inplanting in de zone voor binnenplaatsen en tuinen, achter of naast het gebouw;
  • een maximaal aantal bijgebouwen van hetzelfde type, of een maximale samengetelde oppervlakte;
  • geen strijdige voorschriften van een plan, een verkavelingsvergunning of een verordening;
  • uitsluitingen voor beschermde goederen, bepaalde zones (agrarisch gebied, bosgebied, Natura 2000) of goederen op de inventaris van het erfgoed.

De drempels verschillen van Gewest tot Gewest: een bijgebouw dat in Luik vrijgesteld is, is dat niet noodzakelijk in Gent of Elsene. Lees altijd de tekst van het Gewest van het goed, in de toepasselijke versie.

Waar u het nagaat, volgens het Gewest

GewestReferentietekstWaar nagaanAandachtspunt
WalloniëCoDT, reglementair deel: van vergunning vrijgestelde handelingen en werkenGemeente (dienst stedenbouw), notariële informatie die het CoDT voorschrijftSommige vrijstellingen veronderstellen dat er geen afwijking is van de toepasselijke plannen en gidsen
BrusselBesluit van de Regering over de van vergunning vrijgestelde handelingen en werkenGemeente, stedenbouwkundige inlichtingenDe vrijstellingen zijn enger in beschermde zones en voor gevels die vanaf de openbare ruimte zichtbaar zijn
VlaanderenVrijstellingsbesluitGemeente, omgevingsloket, vastgoedinformatieHet register van handhavingsmaatregelen kan een al vastgestelde overtreding aan het licht brengen

De datum van de werken telt

De lijsten van vrijstellingen werden meermaals gewijzigd. Wat telt, is de tekst die gold op het ogenblik van de werken: een bijgebouw dat toen vrijgesteld was, blijft regelmatig ook als de drempels sindsdien werden verlaagd, en omgekeerd wordt een te vroeg opgericht bijgebouw niet regelmatig omdat het vandaag vrijgesteld zou zijn. De verkoper moet de werken dus kunnen dateren: facturen, luchtfoto's, meldingen, kadastrale uittreksels.

Nagaan vóór het compromis

  • De bijgebouwen en buitenaanleg oplijsten: tuinhuis, carport, veranda, overdekt terras, zwembad, container
  • Hun oppervlakte, hoogte en afstand tot de grenzen meten
  • Hun bouwdatum vragen en de vrijstellingstekst nagaan die op die datum gold
  • De bestemmingszone en de eventuele verkavelingsvoorschriften nagaan (zie verkaveling)
  • Vergelijken met de stedenbouwkundige inlichtingen (zie stedenbouwkundige inlichtingen)

Valkuilen

  • Een veranda die als licht bijgebouw wordt beschouwd: gesloten en verwarmd vergroot ze het woonvolume en vraagt ze in de regel een vergunning.
  • Samengetelde bijgebouwen: twee tuinhuizen die elk afzonderlijk vrijgesteld zijn, kunnen samen de maximale oppervlakte overschrijden.
  • Een afstand tot de grens die enkele centimeters tekortschiet: de vrijstelling valt volledig weg.
  • Een gewijzigd gebruik: een tuinhuis dat een bureau of studio is geworden, is geen tuinhuis meer.

In het compromis

Voldoet het bijgebouw niet aan alle voorwaarden, schrijf dan niet dat het "vrijgesteld van vergunning" is. Het compromis moet de toestand en de mogelijke gevolgen beschrijven, bijvoorbeeld:

"De verkoper verklaart dat het tuinhuis van 24 m² op 50 centimeter van de zijdelingse perceelsgrens in 2019 zonder vergunning werd gebouwd. De koper is ingelicht dat het niet voldoet aan de toepasselijke vrijstellingsvoorwaarden en dat een regularisatie of afbraak kan worden geëist. Hij neemt dat voor zijn rekening, aangezien de prijs daarmee rekening houdt."

Zo'n clausule verdeelt het risico tussen de partijen, maar wist de overtreding tegenover de overheid niet uit. Zie ook stedenbouwkundige overtredingen en regulariseren vóór de verkoop.

Veelgestelde vragen

Is voor een tuinhuis een vergunning nodig?

Niet altijd: de drie Gewesten stellen kleine tuinhuizen vrij van vergunning, op voorwaarde dat een precieze oppervlakte, hoogte, inplanting en afstanden worden gerespecteerd. Daarboven is een vergunning vereist.

Geldt de vrijstelling van vandaag of die van toen?

U moet de tekst nagaan die gold op het ogenblik van de werken. De lijsten van vrijstellingen werden meermaals gewijzigd, en de verkoper moet de bouw kunnen dateren.

Is een veranda vrijgesteld van vergunning?

Zelden: een gesloten veranda die de woning vergroot, is in principe vergunningsplichtig. Ga de tekst van het Gewest en de precieze configuratie na voor u ze als vrijgesteld voorstelt.

Wat als een bijgebouw de vrijstellingsvoorwaarden niet respecteert?

Het duidelijk in het compromis vermelden als zonder vergunning opgericht, de regularisatie of afbraak overwegen, en het nooit als vrijgesteld voorstellen. De prijs kan met dat risico rekening houden.

Mag men met een vrijstelling overal op het perceel bouwen?

Nee. De vrijstellingen leggen een inplanting en afstanden tot de grenzen op, en ze gelden niet bij strijdige voorschriften van een plan, een verkavelingsvergunning of een verordening.

Wie is na de verkoop verantwoordelijk voor een onregelmatig bijgebouw?

De koper wordt eigenaar van de overtreding en kan een regularisatie of herstel opgelegd krijgen. Hij kan zich tegen de verkoper keren als hij niet correct werd ingelicht.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook