Bijzondere panden en situaties
Handelspand en handelsfonds
De handelaar die met pensioen gaat, verkoopt vaak zowel de muren als de zaak. Juridisch zijn dat twee aparte verkopen, met andere regels, documenten en fiscaliteit. Het compromis over het gebouw moet afgestemd zijn op de overeenkomst tot overdracht van het handelsfonds.
Twee verschillende goederen
- Het gebouw (de muren) is een onroerend goed, verkocht bij notariële akte en onderworpen aan de registratierechten van het gewest waar het ligt.
- Het handelsfonds is een geheel van lichamelijke en onlichamelijke roerende goederen: cliënteel, uithangbord, handelsnaam, materieel, voorraad, eventueel het huurrecht. De overdracht gebeurt bij een aparte overeenkomst en volgt andere regels.
De prijs moet realistisch tussen beide worden opgesplitst, omdat elk onderdeel zijn eigen fiscaliteit heeft. De voorraad wordt meestal apart geteld op de overnamedatum, op basis van een tegensprekelijke inventaris.
De prijs opsplitsen: een voorbeeld
De registratierechten treffen het gebouw, niet de roerende goederen. Dan moet er wel een afzonderlijke prijs voor de roerende goederen bedongen zijn en moeten ze beschreven en geschat worden: anders kan de administratie de rechten op de totale prijs heffen.
Indicatief voorbeeld: totale prijs van 500 000 euro, waarvan 400 000 euro voor de muren en 100 000 euro voor het handelsfonds en het materieel.
| Gewest | Algemeen tarief | Rechten op 400 000 euro (opgesplitste prijs) | Rechten op 500 000 euro (zonder opsplitsing) |
|---|---|---|---|
| Brussel | 12,5 % | 50 000 euro | 62 500 euro |
| Wallonië | 12,5 % | 50 000 euro | 62 500 euro |
| Vlaanderen | 12 % | 48 000 euro | 60 000 euro |
De opsplitsing moet overeenstemmen met de werkelijke waarde: een onderschatting van de muren ten voordele van het fonds stelt bloot aan een navordering en een boete. Zie onze gids over de prijsopsplitsing tussen onroerend en roerend.
Wat mee moet overgaan
- Personeel: bij een overgang van onderneming in de zin van collectieve arbeidsovereenkomst nr. 32bis gaan de arbeidsovereenkomsten over op de koper, met de rechten van de werknemers
- Vergunningen: omgevingsvergunning, toelating of registratie bij het FAVV, sectorspecifieke vergunningen; veel ervan zijn aan de uitbater gebonden en moeten opnieuw worden aangevraagd
- Lopende contracten: leveranciers, leasing, brouwerij, onderhoud, verzekering
- Uithangbord, handelsnaam, website en onlineaccounts
- Pandrechten: een bedrijfspand op de zaak kan in het pandregister zijn ingeschreven; het moet worden opgeheven of overgenomen
Voor de btw wordt de overdracht van een algemeenheid van goederen of een bedrijfstak in principe niet als levering beschouwd (artikel 11 van het Btw-wetboek). De verkoper laat ook de belasting op de stopzettingsmeerwaarde van zijn activiteit door zijn boekhouder onderzoeken.
Het geval van cafés
Cafés zijn vaak aan een brouwerij gebonden door een exclusief afnamecontract, soms met een lening of ter beschikking gesteld materieel. Dat contract kan een voorkeurrecht voor de brouwerij bevatten, een verplichting voor de koper om het contract over te nemen of een verbrekingsvergoeding. Het moet gelezen worden vóór de prijs wordt bepaald, en het compromis zegt of het wordt overgenomen of afgelost.
Muren en handelsfonds apart verkocht
Niets verplicht om beide aan dezelfde koper te verkopen. Een investeerder kan de muren kopen en een uitbater de zaak: dan sluiten ze samen een handelshuurovereenkomst. Die duurt minstens negen jaar en de huurder kan in principe drie hernieuwingen vragen. Huurprijs, indexering, verdeling van de werken en bestemming worden dan essentiële elementen van de prijs van de muren.
Is de uitbater al huurder, dan laat de handelshuurwet hem in principe toe zijn huur samen met zijn handelszaak over te dragen. Zie onze gids over de verkoop van een verhuurd handelspand.
De documenten voor het gebouw
De verkoop van de muren vraagt de documenten van een vastgoedverkoop: stedenbouwkundige inlichtingen, bodemattest, energiecertificaat voor het niet-residentiële gebouw, postinterventiedossier. De elektrische keuring bij verkoop geldt voor wooneenheden: ze is nodig voor het appartement boven de winkel. Het bodemattest verdient bijzondere aandacht als er een risicoactiviteit plaatsvond (garage, tankstation, droogkuis, drukkerij).
De handelsfunctie moet vergund zijn: een gelijkvloers dat zonder vergunning tot winkel werd omgevormd, of een woonverdieping die als opslag dient, is een overtreding. Zie onze gids over de functiewijziging.
Valkuilen
- Eén globale prijs, zonder lijst of schatting van het materieel.
- Een zeer hoog gewaardeerd handelsfonds en onderschatte muren, wat de aandacht van de administratie trekt.
- Een ongelezen brouwerijcontract dat een vergoeding of voorkeurrecht oplegt.
- Exploitatievergunningen waarvan de koper denkt dat hij ze overneemt, terwijl ze persoonlijk zijn.
- Overgenomen personeel waarvan de koper de anciënniteit of de achterstallen niet kende.
- Een verkoop van de muren die getekend is terwijl de overname van de zaak mislukt, omdat beide overeenkomsten niet aan elkaar gekoppeld waren.
In het compromis
Het compromis over het gebouw vermeldt de gelijktijdige overdracht van het handelsfonds, en beide overeenkomsten worden gekoppeld: de ene gaat niet door zonder de andere, als de partijen dat willen. Het voorziet:
- De prijs van de muren en, afzonderlijk, de prijs van het handelsfonds en de geschatte lijst van het materieel
- Een opschortende voorwaarde voor het verkrijgen van de exploitatievergunningen of de financiering
- Wat er gebeurt met het brouwerijcontract en de lopende contracten
- Een gemeenschappelijke overnamedatum voor muren, zaak, voorraad en personeel
- De vastgoedattesten en de vergunde handelsfunctie
Veelgestelde vragen
Is het handelsfonds onderworpen aan registratierechten?
Niet zoals een onroerend goed: het verkooprecht treft enkel de muren, op voorwaarde dat de prijs van de roerende goederen afzonderlijk bedongen is en dat ze beschreven en geschat worden. De overdracht van het fonds volgt andere fiscale regels, te bekijken met een boekhouder.
Moet de koper het personeel overnemen?
Bij een overgang van onderneming in de zin van collectieve arbeidsovereenkomst nr. 32bis gaan de arbeidsovereenkomsten van rechtswege over, met de verworven anciënniteit. De koper moet dus de precieze personeelstoestand kennen vóór hij tekent.
Kan men de muren aan een investeerder verkopen en de zaak aan een uitbater?
Ja. Dan sluiten ze een handelshuurovereenkomst van minstens negen jaar. Huurprijs en voorwaarden bepalen rechtstreeks de waarde van de muren.
Gaan de exploitatievergunningen over op de koper?
Niet altijd. Veel zijn gebonden aan de persoon van de uitbater, zoals de toelating van het FAVV: de koper vraagt ze op zijn naam aan. Het compromis kan daarvoor een opschortende voorwaarde voorzien.
Is een elektrische keuring nodig voor een winkel?
De verplichte keuring bij verkoop geldt voor wooneenheden. Ze is dus nodig voor de woning in het gebouw; de handelsinstallatie valt onder andere keuringsregels.
Hoe wordt de waarde van het handelsfonds bepaald?
Ze hangt af van de rendabiliteit, het cliënteel, de ligging en de duur van een eventuele huur. Een waardering door een boekhouder of deskundige op basis van de rekeningen van de laatste jaren verantwoordt de opsplitsing van de prijs.
Officiële bronnen
- FOD Economie: overdracht van een handelszaak
- Notaris.be: een handelspand huren (overdracht van de handelshuur met de handelszaak)
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3 (roerende en onroerende goederen)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.