Stedenbouw en voorkoop

De functiewijziging

Een winkel op het gelijkvloers omgevormd tot studio, een kantoor dat een appartement werd, een atelier dat een loft werd: de functie van een goed wijzigt u niet vrij. De koper moet de vergunde functie kennen, want die bepaalt wat hij met het goed mag doen, er wonen of het verhuren.

Bijgewerkt op · 4 min leestijd

Twee niveaus om te onderscheiden

  • De bestemming volgens het plan: de zone waarin het goed ligt (wonen, gemengd, economische activiteiten, landbouw) volgens het gewestplan, het GBP of het RUP (zie de ruimtelijke plannen).
  • De vergunde functie: het precieze gebruik van het gebouw volgens zijn vergunningen (wonen, handel, kantoor, atelier, gemeenschapsvoorziening).

Beide moeten verenigbaar zijn met het werkelijke gebruik. Wonen kan toegelaten zijn in een gemengde zone, maar toch is een vergunning nodig om de bestaande winkel tot woning om te vormen.

Een vergunningsplichtige wijziging, per Gewest

VlaanderenWalloniëBrussel
RegelVergunning om de hoofdfunctie van een gebouw te wijzigen, wanneer de Vlaamse Regering die functiewijziging als vergunningsplichtig heeft aangemerkt (art. 4.2.1, 6°, VCRO)Vergunning om de bestemming van een goed geheel of gedeeltelijk te wijzigen (art. D.IV.4, 7°, CoDT)Vergunning om de bestemming of het gebruik van een goed te wijzigen, ook zonder werken (art. 98, § 1, BWRO)
Bijkomende woningAfzonderlijke vergunning om het aantal woongelegenheden te wijzigen (art. 4.2.1, 7°)Vergunning om een nieuwe woning te creëren (art. D.IV.4, 6°)Vergunning om het aantal woningen te wijzigen (art. 98, § 1, 12°)
ZonevreemdBeperkte afwijkingen voor zonevreemde functiewijzigingen (art. 4.4.23 VCRO)Afwijkingen van het gewestplan onder strikte voorwaardenNaleving van de voorschriften van het GBP en de BBP's

Sommige kleine wijzigingen zijn vrijgesteld volgens precieze gewestelijke lijsten. Een niet vergunde functiewijziging is een stedenbouwkundige inbreuk die met het goed meegaat.

De risico's voor de koper

Wie een "loft" koopt in een vroeger atelier zonder vergunning, heeft geen zekerheid dat hij er wettig mag wonen. Hij kan verplicht worden terug te keren naar de vergunde functie, naargelang de gemeente op een weigering van domiciliëring stuiten, geen conformiteitsattest krijgen of een fiscaal voordeel voor de eigen woning betwist zien. Ook de bank kan de weerhouden waarde verlagen, en de verzekering moet het werkelijke gebruik dekken.

Omgekeerd moet een professionele koper die een praktijk, winkel of kantoor in een woning wil vestigen de nodige vergunningen verkrijgen, en sommige gemeenten beschermen woningen tegen zulke wijzigingen.

Het risico verdwijnt niet zomaar met de tijd: naargelang het Gewest kan een vermoeden van conformiteit of een vereenvoudigde regularisatie bepaalde oude toestanden dekken, maar met eigen voorwaarden van datum en zone. In Wallonië geldt het vermoeden bijvoorbeeld niet voor handelingen die strijdig zijn met de bestemming van de zone op het gewestplan. De functiewijziging moet dus gedateerd worden en u gaat met de gemeente na of een regularisatie haalbaar is vóór de prijs wordt vastgelegd.

Concreet voorbeeld: een omgevormd handelsgelijkvloers

Indicatief voorbeeld. Een gebouw bestaat uit een handelsruimte van 70 m² op het gelijkvloers en een appartement op de verdieping. De verkoper heeft het gelijkvloers in 2015 zonder vergunning tot studio omgevormd en verhuurt die sindsdien.

  • De stedenbouwkundige inlichtingen vermelden "handel op het gelijkvloers, één woning op de verdieping".
  • De studio is dus een dubbele inbreuk: functiewijziging en creatie van een bijkomende woongelegenheid.
  • Weigert de gemeente de regularisatie, dan moet de koper het gelijkvloers weer als handelsruimte inrichten of leeg laten; de huur van de studio, meegeteld in het rendement, valt weg.

Het compromis moet die toestand beschrijven en, als de koper de studio wil behouden, gesloten worden onder de opschortende voorwaarde van een regularisatievergunning.

Valkuilen

  • Voor de functie afgaan op het kadaster ("handelshuis", "werkplaats") of op het uithangbord.
  • Denken dat een wijziging zonder werken niet vergunningsplichtig is.
  • Een garage of opslagplaats die tot woning werd ingericht, zonder vergunning en zonder aangepast EPC.
  • Een thuiskantoor dat de volledige oppervlakte van de woning heeft ingenomen.
  • De gevolgen vergeten voor het EPC of EPB-certificaat (residentieel of niet-residentieel) en voor de verzekering.

In het compromis

De Waalse modelclausule laat de verkoper het huidige gebruik van het goed verklaren, en verklaren dat dit gebruik regelmatig is en niet wordt betwist; de Vlaamse clausule voegt een alinea toe wanneer het werkelijke gebruik niet overeenstemt met de bestemming van de zone. Heeft de koper een project, dan kan hij een opschortende voorwaarde van vergunning vragen.

  • Bestemming volgens het plan en vergunde functie, overgenomen uit de stedenbouwkundige inlichtingen
  • Eventueel verschil met het werkelijke gebruik, precies beschreven
  • Project van de koper, en eventuele opschortende voorwaarde van vergunning
  • Fiscale en energetische gevolgen (certificaat aangepast aan het gebruik)
  • Lopende handels- of woninghuurovereenkomsten, naargelang het gebruik

Veelgestelde vragen

Mag een vrije beroeper zijn praktijk in zijn woning uitoefenen?

Een beperkte nevenactiviteit is vaak vrijgesteld van vergunning; daarboven kan een vergunning voor functiewijziging nodig zijn. De drempels en vrijstellingslijsten worden door elk Gewest vastgesteld.

Volstaat het kadaster ("handelshuis") om de functie te bewijzen?

Nee. Het kadaster is een fiscaal document. Enkel de vergunningen en de stedenbouwkundige inlichtingen tonen de vergunde functie aan.

Is een functiewijziging zonder werken vergunningsplichtig?

Vaak wel. In Brussel viseert het BWRO uitdrukkelijk de wijziging van de bestemming of het gebruik, ook zonder werken; in Wallonië en Vlaanderen is de wijziging van de bestemming of de hoofdfunctie eveneens geviseerd, volgens de gewestelijke lijsten.

Hoelang duurt een vergunning voor functiewijziging?

Vaak meerdere maanden, zeker bij een openbaar onderzoek of adviezen van andere besturen. De termijn van de opschortende voorwaarde in het compromis moet daarmee rekening houden.

Wat riskeert de verkoper die het onregelmatige gebruik niet meldt?

De koper kan een gebrek aan informatie of bedrog inroepen en, naargelang het geval, een prijsvermindering, schadevergoeding of de nietigverklaring van de verkoop vorderen.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook