Partijen bij de verkoop

De langstlevende echtgenoot en de verkoop van de woning

Na het overlijden van haar man wil een weduwe het huis verkopen om naar een appartement te verhuizen. Toch is ze niet alleen eigenaar: de kinderen hebben rechten op het goed. Zo worden de rechten volgens het Burgerlijk Wetboek verdeeld, zo weet u wie het compromis moet tekenen, zo verdeelt u de prijs met de officiële tabellen van 2026, en dit verandert er in een nieuw samengesteld gezin of voor een wettelijk samenwonende.

Bijgewerkt op · 5 min leestijd

Wie heeft wat na het overlijden?

  • Laat de overledene afstammelingen na, dan verkrijgt de langstlevende echtgenoot het vruchtgebruik van de hele nalatenschap (artikel 4.17 van het Burgerlijk Wetboek). De kinderen krijgen de blote eigendom.
  • Het aandeel van de langstlevende in het gemeenschappelijk vermogen (in een gemeenschapsstelsel doorgaans de helft van het huis) behoort hem al in volle eigendom toe: het vruchtgebruik betreft het aandeel van de overledene.
  • Zonder afstammelingen, maar met ouders of broers en zussen, krijgt de echtgenoot de volle eigendom van het aandeel van de overledene in het gemeenschappelijk vermogen en het vruchtgebruik van diens eigen goederen.
  • De langstlevende wettelijk samenwonende verkrijgt het vruchtgebruik van het onroerend goed dat de gezinswoning was en van de meubelen die het stofferen, ongeacht de andere erfgenamen (artikel 4.23).
  • Een testament, een schenking tussen echtgenoten of een huwelijkscontract kan die rechten wijzigen, binnen de grenzen van de reserve van de echtgenoot.

Wie moet de verkoop tekenen?

Om de volle eigendom van het huis te verkopen, is de instemming van allen nodig: de langstlevende echtgenoot (voor zijn aandeel in volle eigendom en zijn vruchtgebruik) en elk van de kinderen-blote eigenaars. Is een kind minderjarig of beschermd, dan is de machtiging van de vrederechter nodig (zie gerechtelijke machtiging). De hoedanigheid van erfgenaam moet worden bewezen en een akte van erfopvolging moet worden opgesteld en overgeschreven (zie hoedanigheid van erfgenaam).

De echtgenoot kan alleen zijn vruchtgebruik verkopen, en de kinderen alleen hun blote eigendom: dat zijn zeldzame en moeilijke verkopen (zie vruchtgebruik en blote eigendom).

De prijs verdelen: rekenvoorbeeld

Meerderjarige en bekwame partijen kunnen de verdeling van de prijs vrij afspreken. Zo niet, wordt de waarde van het vruchtgebruik berekend op de verkoopwaarde, volgens de leeftijd van de vruchtgebruiker en de omzettingstabellen die de minister van Justitie elk jaar bekendmaakt (artikel 4.64). De tabellen van 2026 zijn vastgesteld bij ministerieel besluit van 1 juli 2026.

PostBerekeningBedrag
Verkoopprijs van het gemeenschappelijke huis400.000 €
Helft van de weduwe in volle eigendom400.000 × 50 %200.000 €
Vruchtgebruik van de weduwe op de helft van de overledene (75 jaar)200.000 × 29,20 %58.400 €
Blote eigendom van de twee kinderen200.000 − 58.400141.600 €, of 70.800 € elk
Totaal voor de weduwe200.000 + 58.400258.400 €

Dit voorbeeld is indicatief. De partijen kunnen ook afspreken dat het vruchtgebruik overgaat op de prijs (oneigenlijk vruchtgebruik) of op de nieuwe woning die met die prijs wordt gekocht, wat schriftelijk moet worden vastgelegd.

De omzetting van het vruchtgebruik

Zijn allen meerderjarig en bekwaam, dan kunnen de langstlevende echtgenoot en de blote eigenaars het vruchtgebruik in onderling akkoord omzetten zoals ze willen (artikel 4.60). Is er een minderjarige of een onbekwame, dan geldt de procedure van het Gerechtelijk Wetboek. Zonder akkoord gebeurt de omzetting gerechtelijk: ze kan worden gevraagd in volle eigendom van goederen, in een geldsom of in een geïndexeerde en gewaarborgde rente (artikel 4.61).

De gezinswoning is beschermd: het vruchtgebruik op het onroerend goed dat op de dag van het overlijden de hoofdverblijfplaats van het gezin was, en op de meubelen die het stofferen, kan enkel met het akkoord van de langstlevende echtgenoot worden omgezet (artikel 4.61, § 7). Dezelfde regels gelden naar analogie voor het vruchtgebruik van de wettelijk samenwonende.

Nieuw samengesteld gezin: de bijzondere regels

Komt de langstlevende echtgenoot samen met kinderen uit een vorige relatie van de overledene, dan kan de omzetting die deze kinderen vragen niet worden geweigerd als ze binnen de wettelijke termijnen wordt ingesteld, onder voorbehoud van de bescherming van de gezinswoning. Voor de berekening wordt de echtgenoot geacht minstens twintig jaar ouder te zijn dan het oudste van die kinderen (artikel 4.64, § 2), wat de waarde van zijn vruchtgebruik verlaagt als hij jonger is. De echtgenoot en de kinderen uit een eerste huwelijk hebben hier tegengestelde belangen: het optreden van de notaris is onmisbaar vóór elk compromis.

In het compromis

  • De langstlevende echtgenoot en elke blote eigenaar laten verschijnen, met de aard van zijn rechten
  • De akte van erfopvolging bijvoegen of vermelden, of voorzien dat ze vóór de akte wordt opgesteld
  • Een opschortende voorwaarde van machtiging door de vrederechter voorzien als er een minderjarige of beschermde persoon is
  • Vermelden dat de verdeling van de prijs tussen de verkopers onderling wordt geregeld, zonder gevolg voor de koper
  • De ontruiming van de woning door de echtgenoot-vruchtgebruiker op de datum van de akte voorzien

Veelgestelde vragen

Mag de weduwe het gezinshuis alleen verkopen?

Nee, als de overledene kinderen nalaat: zij heeft het vruchtgebruik van het aandeel van de overledene, de kinderen de blote eigendom. De verkoop van de volle eigendom vereist de instemming van allen.

Hoe wordt de prijs verdeeld tussen de langstlevende echtgenoot en de kinderen?

Volgens een akkoord tussen hen als ze meerderjarig en bekwaam zijn, of anders volgens de waarde van het vruchtgebruik, berekend op basis van de leeftijd van de echtgenoot en de officiële omzettingstabellen (artikel 4.64 van het Burgerlijk Wetboek). Het vruchtgebruik kan ook overgaan op de prijs of op een nieuwe woning.

Wat is het vruchtgebruik van een weduwe van 75 jaar waard in 2026?

Volgens de omzettingstabellen van 2026: 29,20 % van de waarde in volle eigendom van het bezwaarde goed. Op een half huis van 200.000 euro is het vruchtgebruik dus indicatief 58.400 euro waard.

Heeft de wettelijk samenwonende rechten op het huis?

Ja. Hij verkrijgt het vruchtgebruik van het onroerend goed dat de gezinswoning was en van de meubelen die het stofferen (artikel 4.23 van het Burgerlijk Wetboek), tenzij hij een afstammeling van de overledene is.

Kunnen de kinderen de echtgenoot verplichten zijn vruchtgebruik op het huis om te zetten?

Niet voor de gezinswoning: het vruchtgebruik op het onroerend goed dat op de dag van het overlijden de hoofdverblijfplaats was, kan enkel met het akkoord van de langstlevende echtgenoot worden omgezet.

Is een rechter nodig als een minderjarig kleinkind erft?

Ja. Zodra een blote eigenaar minderjarig of beschermd is, vereist de verkoop de machtiging van de vrederechter, en moet het compromis onder die opschortende voorwaarde worden gesloten.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook