Partijen bij de verkoop
Kopen onder het stelsel van scheiding van goederen
Echtgenoten met scheiding van goederen hebben geen gemeenschappelijk vermogen. Kopen ze samen, dan worden ze eigenaar in onverdeeldheid, en hoe ze eigendom en financiering verdelen, moet al bij het compromis doordacht zijn: dat telt bij echtscheiding of overlijden.
Ieder is eigenaar van wat hij koopt
De scheiding van goederen is geregeld in de artikelen 2.3.61 en volgende van het Burgerlijk Wetboek. Elke echtgenoot blijft eigenaar van de goederen die hij verwerft. De eigendom wordt, tussen echtgenoten en tegenover derden, bewezen volgens de gewone regels: voor een onroerend goed is de aankoopakte doorslaggevend.
Kopen de echtgenoten samen, dan verwerven ze het goed in onverdeeldheid, ieder voor het aandeel dat in de akte staat (elk de helft, 70/30, enzovoort). Elk van hen kan in principe op elk ogenblik de verdeling van die onverdeeldheid vragen (artikel 2.3.63), behoudens andersluidende overeenkomst en onder voorbehoud van de regels voor de gezinswoning.
Aandelen en financiering
Stemmen de aandelen niet overeen met de werkelijke bijdragen, dan kan wie meer betaalt geacht worden een onrechtstreekse schenking aan de andere te hebben gedaan, of een vordering op hem te hebben. Bij echtscheiding komt die vraag altijd terug, en ze rijst ook bij overlijden, tegenover kinderen uit een eerste relatie.
Voorbeeld: een woning van 400 000 euro, gekocht 50/50. Marc brengt 150 000 euro persoonlijk spaargeld in, Julie 50 000 euro; het krediet van 200 000 euro wordt in gelijke delen afbetaald. Marc financierde 250 000 euro, Julie 150 000 euro, of 62,5 % en 37,5 %. Door 50/50 te kopen bevoordeelde Marc Julie met 50 000 euro. Ofwel vermeldt de akte 62,5/37,5, ofwel staat erin dat Marc dat voordeel bewust toekent, ofwel erkent Julie een schuld tegenover Marc. Indicatief voorbeeld.
- Inbreng van elk en krediet geïdentificeerd, met de rekeningen waar het geld vandaan komt
- Aandelen met kennis van zaken vastgelegd
- Beding van aanwas of tontine besproken (zie samen kopen)
De gezinswoning blijft beschermd
Welk stelsel ook geldt, artikel 215 van het oud Burgerlijk Wetboek is van toepassing: een echtgenoot kan zonder instemming van de andere niet beschikken over zijn rechten op het onroerend goed dat het gezin tot voornaamste woning dient, het niet met een hypotheek bezwaren, en evenmin beschikken over het huisraad dat er aanwezig is. Weigert de andere echtgenoot zonder gewichtige redenen, dan kan de familierechtbank de handeling toestaan.
Concreet: een echtgenoot met scheiding van goederen die alleen eigenaar is van de woning waar het gezin woont, moet zijn echtgenoot het verkoopcompromis laten tekenen. Bij de aankoop speelt die regel nog niet; hij geldt bij de doorverkoop.
Het huwelijkscontract lezen
Veel contracten van scheiding van goederen bevatten correcties die de zaak veranderen:
- een bijkomende beperkte gemeenschap (intern gemeenschappelijk vermogen), bijvoorbeeld beperkt tot de gezinswoning, die dat goed gemeenschappelijk maakt;
- een verrekenbeding of beding van deelname in aanwinsten (artikelen 2.3.64 en volgende), dat bij echtscheiding de aangroei van elk vermogen verdeelt;
- de mogelijkheid van een rechterlijke billijkheidscorrectie (artikel 2.3.81), als die in het contract werd opgenomen, waarmee de rechter de benadeelde echtgenoot een vergoeding kan toekennen.
De notaris moet die clausules kennen om de verwerving correct te beschrijven: breng het huwelijkscontract mee vanaf het compromis.
En bij overlijden?
De scheiding van goederen beschermt de langstlevende niet. Bij het overlijden van een echtgenoot valt zijn aandeel in het onverdeelde goed in zijn nalatenschap: de langstlevende echtgenoot heeft erfrechten (meestal het vruchtgebruik), maar de kinderen, ook die uit een andere relatie, worden blote eigenaars en onverdeelde eigenaars. De langstlevende kan de woning dan met hen moeten delen.
Om dat te vermijden kunnen de echtgenoten in de aankoopakte een beding van aanwas opnemen, dat het goed aan de langstlevende toekent, of hun rechten regelen via testament of een clausule in hun huwelijkscontract. De notaris vergelijkt die oplossingen, die naargelang het gewest niet dezelfde fiscale kost hebben.
In het compromis
- Het huwelijksstelsel en de datum van het huwelijkscontract van de kopers.
- De aandelen van elke echtgenoot in de aankoop, of minstens de vermelding dat ze in de akte worden gepreciseerd.
- Het eventueel beoogde beding van aanwas.
- Bij de verkoop van de gezinswoning door een echtgenoot: de tussenkomst en handtekening van zijn echtgenoot.
Valkuilen
- Uit reflex 50/50 kopen terwijl een van de echtgenoten het grootste deel financiert.
- Alleen het krediet van een onverdeeld goed afbetalen zonder er een spoor van te bewaren.
- Het bijkomende intern gemeenschappelijk vermogen uit het contract over het hoofd zien.
- Denken dat de scheiding van goederen vrijstelt van de instemming van de echtgenoot om de gezinswoning te verkopen.
- Niets regelen voor de langstlevende: zonder clausule gaat het aandeel van de overledene naar zijn erfgenamen.
Veelgestelde vragen
Moet men 50/50 kopen?
Nee. De echtgenoten kiezen de aandelen vrij, idealiter in verhouding tot hun bijdrage in de financiering. Wijken ze daarvan af, dan leggen ze die keuze best uit in de akte.
Kan een echtgenoot de gezinswoning alleen kopen?
Ja. Maar de andere echtgenoot geniet de bescherming van de gezinswoning: hij zal moeten instemmen met de doorverkoop of met een hypotheek op dat goed.
Wat gebeurt er bij echtscheiding?
Elke echtgenoot blijft eigenaar van zijn aandeel. Het goed wordt verkocht of de ene neemt het aandeel van de andere over, en de financieringsrekeningen worden vereffend, rekening houdend met eventuele correctieclausules in het huwelijkscontract.
Wijzigt de afbetaling van het krediet door één echtgenoot de aandelen?
Nee, de eigendom blijft die van de akte. Maar de echtgenoot die meer dan zijn deel betaalde, kan een vordering op de andere hebben, tenzij die betaling een bijdrage in de lasten van het huwelijk of een schenking was.
Kunnen de aandelen na de aankoop worden gewijzigd?
Ja, met een nieuwe notariële akte tussen echtgenoten, die een fiscale kost heeft. Het is veel eenvoudiger ze bij de aankoop meteen correct vast te leggen.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 2, titel 3 (art. 2.3.61 en volgende)
- Justel: oud Burgerlijk Wetboek, boek I (art. 215, gezinswoning)
- Notaris.be: het stelsel van scheiding van goederen
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.