Bijzondere panden en situaties
De kangoeroewoning
Een oudere ouder die in een deel van het huis van zijn kinderen woont, een studio ingericht voor een zorgbehoevend familielid: intergenerationeel wonen neemt toe, maar creëert vaak een tweede woongelegenheid waarvan het statuut duidelijk moet zijn. Bij doorverkoop bepaalt dat statuut wat de koper werkelijk koopt: een woning, of twee woongelegenheden.
Een tweede woongelegenheid te vergunnen?
Een afzonderlijke wooneenheid creëren in een woning komt in principe neer op het verhogen van het aantal woongelegenheden, wat in de drie gewesten een vergunning vraagt. Vlaanderen heeft een eigen regeling, het « zorgwonen »: onder voorwaarden (zorgrelatie met een oudere of zorgbehoevende persoon, ondergeschikte wooneenheid bij de hoofdwoning, één eigendom die niet gesplitst mag worden) volstaat een voorafgaande melding bij de gemeente, zonder vergunning. In Wallonië en Brussel gelden in principe de gewone regels, ook al maken sommige gemeenten zulke projecten makkelijker.
| Gewest | De tweede woongelegenheid creëren | Wanneer de situatie eindigt | Bij verkoop |
|---|---|---|---|
| Brussel | Stedenbouwkundige vergunning om het aantal woongelegenheden te verhogen | De vergunde woning blijft een woning | Aantal woongelegenheden volgens de vergunningen en de stedenbouwkundige inlichtingen |
| Wallonië | Stedenbouwkundige vergunning in principe | De vergunde woning blijft een woning | Aantal woongelegenheden volgens de vergunningen en de notariële inlichtingen |
| Vlaanderen | Zorgwonen gemeld bij de gemeente, anders een vergunning | De eenheid moet in principe weer bij de hoofdwoning worden gevoegd, behoudens vergunning | Eén woning, tenzij er een vergunning voor twee woongelegenheden is |
Een eenheid die zonder vergunning of melding werd ingericht, is een stedenbouwkundige overtreding die met het goed overgaat. Zie onze gids over het aantal vergunde woongelegenheden.
Domiciliëringen en sociale gevolgen
Twee gezinnen die elk over een eigen woongelegenheid beschikken, kunnen apart gedomicilieerd worden. Dat onderscheid telt voor sociale uitkeringen, het pensioen of bepaalde steunmaatregelen, die afhangen van de gezinssamenstelling: « alleenstaand » of « samenwonend » heeft niet dezelfde gevolgen. Het gemeentebestuur gaat na of er werkelijk twee afzonderlijke woongelegenheden zijn (ingang, keuken, sanitair).
Een domicilie is geen stedenbouwkundige vergunning: een « bis »-adres van de gemeente bewijst niet dat de tweede woongelegenheid vergund is. Omgekeerd kunnen bij Vlaams zorgwonen beide bewoners apart gedomicilieerd zijn zonder dat het huis twee vergunde woongelegenheden wordt.
Wie is eigenaar van wat?
Meestal behoort het huis toe aan de kinderen en bewoont de ouder de studio zonder bijzondere titel, of op grond van een recht van gebruik, van bewoning of een huurovereenkomst. Soms financierde de ouder de inrichting of een deel van het huis. Die afspraken moeten op papier staan: bij verkoop of bij het overlijden van de ouder kunnen zijn erfgenamen de terugbetaling van zijn bijdrage vragen, en een niet uitgedoofd recht van bewoning blijft tegenwerpelijk aan de koper als het bij overgeschreven akte werd gevestigd.
Is de ouder mede-eigenaar, dan moet hij de verkoop mee ondertekenen. Is hij kwetsbaar, dan kan een beschermingsmaatregel een machtiging van de vrederechter vereisen: zie onze gids over de oudere of kwetsbare verkoper.
Bij doorverkoop
- Stedenbouwkundig statuut van de tweede woongelegenheid: vergunning, gemelde zorgwoning, of onregelmatige toestand
- In Vlaanderen: verplichting om de eenheid weer bij de hoofdwoning te voegen als de zorgsituatie eindigt, behoudens vergunning
- Gedeelde of aparte toegangen, meters en voorzieningen
- Bewoning door de ouder op de datum van de akte: geplande verhuis, uit te doven recht van bewoning, op te zeggen huur
- Coherente advertentie: een woning met « onafhankelijke studio » mag niet doen geloven dat er twee vergunde woongelegenheden zijn
Valkuilen
- Een « woning met huurstudio » adverteren terwijl de studio enkel als zorgwoning werd gemeld.
- De koper een huurinkomen beloven uit een eenheid die weer bij de hoofdwoning moet worden gevoegd.
- Vergeten dat de ouder er nog woont, met een recht van bewoning in een akte.
- Aparte meters zonder vergunning, die als bewijs van twee woongelegenheden worden gelezen.
- Vóór de verkoop niet regelen wat de ouder heeft gefinancierd.
In het compromis
Het compromis beschrijft de precieze indeling van het goed en het statuut van de tweede woongelegenheid. Wil de koper twee woongelegenheden behouden, dan moet hij weten of dat vergund is, of dat een vergunning nodig is. Zo nodig wordt een opschortende voorwaarde van het verkrijgen van een vergunning opgenomen.
- Verklaring van de verkoper over het aantal vergunde woongelegenheden en de datum van een eventuele melding van zorgwonen
- Stedenbouwkundige inlichtingen als bijlage
- Datum waarop de ouder de woning verlaat, en verzaking aan elk bewoningsrecht
- Eventuele verbintenis van de verkoper om de eenheid weer bij de hoofdwoning te voegen of, omgekeerd, geen waarborg over een tweede woongelegenheid
Veelgestelde vragen
Kan de kangoeroewoning apart verkocht worden?
In principe niet: ze maakt deel uit van dezelfde woning, behalve na een vergunde opsplitsing en de oprichting van een mede-eigendom. Bij Vlaams zorgwonen mag de eenheid juist niet apart verkocht worden.
Blijft het Vlaamse zorgwonen bestaan na de verkoop?
Het is gekoppeld aan een zorgsituatie tussen de bewoners. Eindigt die, onder meer door de verhuis of het overlijden van de ouder, dan moet de eenheid in principe weer bij de hoofdwoning worden gevoegd, behoudens vergunning.
Verandert de aanwezigheid van een oudere ouder de registratierechten?
Niet rechtstreeks. De domicilievoorwaarden van de gunstregimes gelden voor de koper, die zijn hoofdverblijfplaats in het goed moet vestigen.
Is in Brussel of Wallonië een vergunning nodig voor een studio voor een ouder?
In principe wel, als het om een afzonderlijke woongelegenheid gaat (eigen ingang, keuken en sanitair). Een loutere binneninrichting zonder nieuwe woongelegenheid vraagt dat niet altijd; vraag vóór de werken advies aan de gemeentelijke dienst stedenbouw.
Mag de ouder er na de verkoop blijven wonen?
Enkel als de koper dat aanvaardt, via een huurovereenkomst of een recht van bewoning. Anders legt het compromis de datum vast waarop hij de woning verlaat.
Bewijzen twee domicilies twee vergunde woongelegenheden?
Nee. De domiciliëring hoort bij het bevolkingsregister; enkel een vergunning, of in Vlaanderen de melding van zorgwonen binnen haar grenzen, regelt de stedenbouwkundige kant.
Officiële bronnen
- Vlaanderen.be: zorgwonen
- Wallonië: aanvraag voor een stedenbouwkundige vergunning (nieuwe woning in een bestaand gebouw)
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3 (zakelijke gebruiksrechten)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.