Stappen van de verkoop
Bemiddeling, arbitrage en rechtbank: een geschil regelen
Onenigheid over de datum van de akte, een gebrek dat na de sleuteloverdracht opduikt, een betwiste opschortende voorwaarde, een gevorderd schadebeding: niet elk geschil hoeft voor de rechter te eindigen. Het compromis herinnert er trouwens aan dat er andere wegen bestaan.
In het compromis
Het model van compromis in heldere taal licht verkoper en koper in dat ze, als de geldigheid, de totstandkoming, de interpretatie, de verbreking of de uitvoering van het compromis tot een conflict leidt, een beroep kunnen doen op een alternatieve vorm van conflictoplossing: verzoening, bemiddeling of arbitrage. Die informatie verplicht niemand; ze herinnert eraan dat een onderhandelde oplossing bestaat. Het modelakte neemt dezelfde informatie over.
Sommige compromissen gaan verder en bevatten een arbitragebeding. Een evenwichtige formulering bepaalt dat de arbiter in onderling akkoord wordt aangewezen of, bij gebrek daaraan, door de voorzitter van de Kamer van notarissen van het arrondissement van het goed, en dat elke partij het recht behoudt de arbitrage binnen een vaste termijn schriftelijk te weigeren (vaak vijftien kalenderdagen na de kennisgeving van het geschil) om rechtstreeks naar de rechtbank te stappen. De kosten van de arbitrage worden dan bij helften gedeeld, tenzij de arbiter anders beslist.
De vormen van geschillenregeling vergeleken
| Vorm | Wie beslist? | Gevolg van het akkoord of de beslissing | In de praktijk |
|---|---|---|---|
| Onderhandeling, verzoening | De partijen, eventueel met hulp van de notaris of de makelaar | Ondertekende overeenkomst die de partijen bindt | Snel en goedkoop; eerst proberen |
| Bemiddeling | De partijen, geholpen door een neutrale bemiddelaar | Akkoord dat de rechter kan homologeren en uitvoerbaar maken | Vrijwillig en vertrouwelijk; enkele sessies |
| Arbitrage | Een of meer arbiters | Uitspraak die de partijen bindt, uitvoerbaar verklaard door de rechtbank | Vraagt een beding of akkoord; zelden tussen particulieren |
| Rechtbank | De rechter | Vonnis, met mogelijkheid van hoger beroep | Het langst en vaak het duurst |
Bemiddeling
Bemiddeling is vrijwillig en vertrouwelijk. Een bemiddelaar die erkend is door de Federale Bemiddelingscommissie helpt de partijen zelf een akkoord te vinden; ook notarissen en advocaten zijn daarvoor opgeleid. Een akkoord dat met een erkende bemiddelaar tot stand kwam, kan door de rechter worden gehomologeerd, waardoor het de kracht van een vonnis krijgt. Bemiddeling is vaak sneller en goedkoper dan een proces, en ze spaart de relatie tussen buren of familieleden.
Voorbeeld: de koper kreeg zijn krediet niet binnen de termijn, maar verwittigde de verkoper te laat; de verkoper eist de vergoeding uit het compromis, bijvoorbeeld 10 % van een prijs van 300 000 euro, of 30 000 euro. Via bemiddeling kunnen de partijen een lagere vergoeding afspreken, af te nemen van de waarborg die bij de notaris staat, en het goed meteen vrijgeven voor een nieuwe verkoop, in plaats van twee jaar procederen.
Arbitrage
Arbitrage wordt geregeld door deel VI van het Gerechtelijk Wetboek. De arbiter doet een uitspraak die de partijen bindt en die pas kan worden uitgevoerd na een uitvoerbaarverklaring door de rechtbank van eerste aanleg. Een arbitragebeding dat vóór elk geschil in een contract tussen een onderneming en een consument wordt opgenomen, geldt echter als onrechtmatig volgens het Wetboek van economisch recht: bij een verkoop tussen een promotor en een particulier kan het niet worden opgelegd. Tussen particulieren blijft arbitrage mogelijk, bij voorkeur met een weigeringsrecht voor elke partij.
De rechtbank
Komt er geen akkoord, dan gaat het geschil naar de bevoegde rechter, naargelang het bedrag en de aard van de vordering. Sommige burengeschillen (erfdienstbaarheden, afpaling, gemene muren) horen bij de vrederechter; een geschil over de uitvoering van het compromis of over een verborgen gebrek hoort doorgaans bij de rechtbank van eerste aanleg. Vóór ze optreedt, moet de partij die de uitvoering van het compromis of de vergoeding vordert, de andere in principe schriftelijk in gebreke stellen.
- Het compromis, de bijlagen, de briefwisseling en de bewijzen verzamelen (foto's, vaststellingen, offertes)
- De andere partij in gebreke stellen, aangetekend of met een geschrift waarvan u de ontvangst kunt bewijzen
- De notaris verwittigen, die de waarborg bijhoudt zolang de partijen niet akkoord zijn of geen vonnis werd geveld
- Bemiddeling voorstellen vóór elke procedure
- De termijnen nagaan: bij een verborgen gebrek moet de vordering binnen een korte termijn na de ontdekking worden ingesteld
Valkuilen
- Tijd laten verlopen met mails heen en weer: de „korte termijn” voor verborgen gebreken kan tijdens de discussie verstrijken.
- De sleutels inhouden of weigeren de akte te tekenen om druk te zetten: dat is vaak een fout die zich tegen u keert.
- Denken dat de notaris de waarborg aan een van de partijen kan vrijgeven: zonder schriftelijk akkoord of vonnis houdt hij hem bij.
- Een arbitragebeding zonder weigeringsrecht aanvaarden, zonder de kosten in te schatten.
Veelgestelde vragen
Schorst bemiddeling de termijnen om naar de rechter te stappen?
Een bemiddeling volgens de regels van het Gerechtelijk Wetboek, met een erkende bemiddelaar, schorst in principe de verjaring zolang ze loopt. Kijk de voorwaarden van bij het begin na met de bemiddelaar, zeker als er een korte termijn speelt.
Kan de notaris het geschil beslechten?
Neen. Hij kan een oplossing voorstellen of als bemiddelaar optreden als hij erkend is, maar hij beslist niet in de plaats van de rechter. Hij houdt de geconsigneerde waarborg bij tot een schriftelijk akkoord van de partijen of een vonnis.
Wie betaalt de bemiddelaar?
In principe de partijen, elk voor de helft, tenzij anders afgesproken. De kosten liggen meestal ver onder die van een gerechtelijke procedure.
Is een arbitragebeding in een compromis geldig?
Tussen particulieren wel, zeker als elke partij het recht behoudt het te weigeren en naar de rechtbank te gaan. Tegenover een consument kan een onderneming arbitrage niet opleggen via een beding dat vóór het geschil werd gesloten.
Is een ingebrekestelling nodig vóór u naar de rechter stapt?
In principe wel, om de uitvoering van het compromis of een vergoeding te vorderen. Ze gebeurt schriftelijk, liefst aangetekend, en geeft een redelijke termijn om na te komen.
Officiële bronnen
- Justel: Gerechtelijk Wetboek, deel VI, arbitrage (art. 1676 tot 1723)
- Justel: Gerechtelijk Wetboek, zevende deel, bemiddeling (art. 1723/1 tot 1737)
- Federale Bemiddelingscommissie
- Notaris.be: conflict? Heb je al gedacht aan bemiddeling?
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.