Bijzondere panden en situaties
De verkoop van een gemengd goed
Een dokterswoning, een woning met handelsgelijkvloers, een kantoor in een herenhuis: een gemengd goed combineert de regels voor woningen met die voor beroepsruimten. Vergunde bestemming, energiecertificaten, fiscale regeling, lopende huur: het compromis moet elk deel apart behandelen, anders ontdekt de koper te laat dat hij het goed niet kan gebruiken zoals hij van plan was.
De vergunde bestemming
Het beroepsgedeelte moet gedekt zijn door de regelmatige bestemming van het goed: een kantoor, handel of praktijk in een woning kan een vergunning voor functiewijziging vereisen, behalve uitzonderingen voor een beperkte nevenactiviteit, volgens de regels van elk Gewest. De stedenbouwkundige inlichtingen vermelden de vergunde bestemming en, in Brussel, het aantal regelmatige wooneenheden. Een koper die de praktijk tot woning wil omvormen, of omgekeerd, heeft dezelfde controle nodig, en vaak een vergunning.
Attesten voor elk deel
| Vlaanderen | Brussel | Wallonië | |
|---|---|---|---|
| Woongedeelte | Residentieel EPC | Residentieel EPB-certificaat | Residentieel EPB-certificaat |
| Beroepsgedeelte | EPC niet-residentieel (of EPC kleine niet-residentiële eenheid) | EPB-certificaat voor niet-residentiële eenheden als de regelgeving het vereist | EPB-certificering volgens de regels voor niet-residentiële gebouwen |
| Renovatieplicht na de aankoop | Woning met label E of F: label D binnen zes jaar; niet-residentieel deel: eigen verplichtingen binnen zes jaar | Vandaag geen verplichting gekoppeld aan de verkoop | Vandaag geen verplichting gekoppeld aan de verkoop |
| Andere attesten | Bodemattest, asbestattest, elektrische keuring, stedenbouwkundige inlichtingen | Bodemattest, elektrische keuring, stedenbouwkundige inlichtingen | BDES-uittreksel, elektrische keuring, stedenbouwkundige inlichtingen |
In Vlaanderen verplicht het Energiebesluit de koper van een niet-residentiële eenheid om binnen zes jaar na de akte: het dak te isoleren als het onvoldoende geïsoleerd is, enkel glas te vervangen, centrale warmteopwekkers ouder dan vijftien jaar te vervangen (tenzij ze aantoonbaar conform zijn) en bepaalde oude koelinstallaties te vervangen, en daarna een nieuw EPC te laten opmaken. Een kleine niet-residentiële eenheid in een gebouw dat niet volledig niet-residentieel is, moet bovendien minstens label D halen, en label C voor akten vanaf 1 januari 2028. Zie onze gids over de renovatieverplichting.
Registratierechten en btw
De registratierechten gelden op de volledige prijs. De gunstregimes zijn bedoeld voor woningen: in Wallonië geldt het tarief van 3 % voor een gebouw dat «geheel of gedeeltelijk» voor bewoning bestemd is, wat een woning met praktijkruimte kan dekken als de koper er zijn hoofdverblijfplaats vestigt; in Vlaanderen en Brussel gaat de notaris na of en in welke mate het tarief van 2 % of het abattement op de configuratie van het goed van toepassing is. Is de verkoper btw-plichtig en heeft hij btw afgetrokken op werken aan het beroepsgedeelte, dan kan de verkoop een herziening van die aftrek meebrengen: laat dat vóór de ondertekening nagaan door zijn boekhouder.
Het verhuurde deel
Is het handelsgelijkvloers verhuurd, dan volgt de handelshuur het goed: de koper wordt verhuurder en neemt de huurwaarborg over. Hij kan de huurder enkel om de beperkte redenen die de wet toelaat en met inachtneming van de termijnen laten vertrekken. De handelshuurder heeft geen algemeen wettelijk voorkooprecht, maar sommige huurovereenkomsten bevatten een contractueel voorkeurrecht, dat dan vóór de ondertekening moet worden nageleefd.
Voorbeeld: een handelsgelijkvloers en twee appartementen in Vlaanderen
Een oud gebouw met een winkel op het gelijkvloers en twee appartementen op de verdiepingen wordt in één keer verkocht. Er is een EPC niet-residentieel nodig voor de winkel en een residentieel EPC per appartement. Hebben de appartementen label E of F, dan moet de koper ze binnen zes jaar na de akte tot label D renoveren; voor de winkel moet hij binnen dezelfde termijn het dak isoleren, het enkel glas en de ketel van meer dan vijftien jaar vervangen, en een nieuw EPC laten opmaken; gaat het om een kleine niet-residentiële eenheid, dan moet dat minstens label D halen (label C voor een akte vanaf 2028). Die werken wegen op de prijs: de koper moet ze vóór de ondertekening laten begroten.
Valkuilen
- Een praktijk kopen die zonder vergunning voor functiewijziging werd ingericht en die de gemeente niet wil regulariseren.
- Enkel een certificaat voor de woning bezorgen en het beroepsgedeelte vergeten.
- Het verlaagde tarief of het abattement beloven zonder na te gaan of het op de configuratie van toepassing is.
- Beroepsmeubilair verkopen zonder afzonderlijke prijs, waardoor het samen met het gebouw aan registratierechten onderworpen wordt.
- Een voorkeurrecht uit de handelshuurovereenkomst over het hoofd zien.
Wat het compromis moet preciseren
- De beschrijving en verdeling van de oppervlakten (wonen, beroep)
- De regelmatige bestemming van elk deel, volgens de stedenbouwkundige inlichtingen
- De attesten voor elk deel en, in Vlaanderen, de renovatieplicht die eruit volgt
- De lopende huurovereenkomsten, de huurwaarborgen en een eventueel voorkeurrecht
- Het verkochte meubilair en de beroepsuitrusting, met hun afzonderlijke prijs
- De gevraagde fiscale regeling (verlaagd tarief, abattement, gewone rechten)
Veelgestelde vragen
Kan men het verlaagde tarief krijgen voor een woning met praktijkruimte?
Vaak wel, als het goed bestemd is voor de eigen bewoning van de koper. In Wallonië viseert de tekst uitdrukkelijk een gebouw dat geheel of gedeeltelijk voor bewoning bestemd is; in Vlaanderen en Brussel hangt het antwoord af van de configuratie: laat het vóór het compromis nagaan.
Zijn er twee energiecertificaten nodig?
Vaak wel: één voor de woning en één voor de beroepsruimten, afhankelijk van hun oppervlakte en het Gewest. In Vlaanderen heeft elke eenheid haar eigen EPC, residentieel of niet-residentieel.
Geldt de Vlaamse renovatieplicht ook voor kantoren en handelszaken?
Ja. Voor een niet-residentiële eenheid moet de koper binnen zes jaar na de akte minimale werken uitvoeren (dak, beglazing, verwarming, koeling) en een nieuw EPC laten opmaken, met een minimaal label voor kleine eenheden.
Zijn op beroepsmeubilair registratierechten verschuldigd?
Nee, als het afzonderlijk wordt verkocht voor een realistische prijs. Het moet in het compromis worden gedetailleerd; een kennelijk overgewaardeerde prijs kan door de administratie worden geherkwalificeerd.
Kan de huurder van de handelszaak de verkoop tegenhouden?
Nee. Hij heeft geen algemeen wettelijk voorkooprecht, behalve een voorkeurrecht dat zijn huurovereenkomst voorziet. De koper neemt de huur met haar vervaldagen over.
Is er een vergunning nodig om de praktijk tot woning om te vormen?
Vaak wel: een functiewijziging, en zeker het creëren van een bijkomende woongelegenheid, vereist in principe een vergunning. Met de stedenbouwkundige inlichtingen controleert u vóór de ondertekening de huidige bestemming.
Officiële bronnen
- urban.brussels: bestemmingen en GBP
- Vlaanderen.be: EPC van een niet-residentiële gebouweenheid (EPC NR)
- Vlaamse Codex: Energiebesluit van 19 november 2010 (artikel 9.3.1)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.