Stappen van de verkoop

Bod en aanvaarding per e-mail of WhatsApp: wat een bericht waard is

De koper stuurt een foto van zijn ondertekend bod, de verkoper antwoordt "ok" via WhatsApp. Velen denken dat er nog niets vastligt. Naar Belgisch recht kan de verkoop op dat ogenblik toch gesloten zijn. Dit zijn de regels van het Burgerlijk Wetboek over de totstandkoming van het contract en over het bewijs, en zo beveiligt u die uitwisselingen.

Bijgewerkt op · 6 min leestijd

De verkoop ontstaat door het loutere akkoord

De koop is een consensuele overeenkomst: ze is gesloten zodra de partijen het eens zijn over de zaak en de prijs, zonder bijzondere vorm (zie het bod). Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek, van kracht sinds 1 januari 2023, verduidelijkt het mechanisme:

  • een aanbod is een voorstel dat alle essentiële elementen van het contract bevat en waaruit blijkt dat de bieder gebonden wil zijn als het aanvaard wordt (artikel 5.19);
  • het blijft onherroepelijk gedurende de termijn die het bepaalt of, bij gebrek daaraan, gedurende een redelijke termijn, en vervalt bij het verstrijken van die termijn of zodra de bieder een weigering ontvangt;
  • de aanvaarding is elke verklaring of elk gedrag waaruit instemming met het aanbod blijkt, zonder een essentieel element toe te voegen, te beperken of te wijzigen; anders is het een tegenbod (artikel 5.20);
  • stilzwijgen geldt niet als aanvaarding, tenzij de wet, de gebruiken of de omstandigheden anders bepalen.

Geen enkele regel vereist dat de aanvaarding op papier gebeurt. Een e-mail, een sms of een WhatsApp-bericht kan dus een geldige aanvaarding uitdrukken, als het duidelijk is en zonder voorbehoud. De echte vraag wordt dan wanneer het bericht uitwerking krijgt, en hoe u het bewijst.

Het ogenblik waarop de aanvaarding uitwerking krijgt

Het contract komt tot stand op het ogenblik en de plaats waarop de aanvaarding de bieder bereikt (artikel 5.21). Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek omschrijft dat ogenblik: een kennisgeving bereikt de bestemmeling wanneer hij er kennis van neemt, of er redelijkerwijze kennis van had kunnen nemen (artikel 1.5). Voor een elektronisch bericht geldt die tweede hypothese enkel als de bestemmeling het gebruik van dat adres of dat communicatiemiddel vooraf aanvaard heeft.

Voorbeeld: het bod van de koper, per e-mail verstuurd, geldt tot vrijdag 18 uur. De verkoper antwoordt vrijdag om 17.50 uur "ik aanvaard" via WhatsApp, maar aan de makelaar, niet aan de koper. Zolang de makelaar dat antwoord niet aan de koper heeft doorgestuurd, heeft de aanvaarding hem niet bereikt; komt ze na 18 uur aan, dan kan het bod vervallen zijn en geldt het antwoord enkel nog als nieuw voorstel.

Het bewijs: boek 8 van het Burgerlijk Wetboek

Boek 8 van het Burgerlijk Wetboek, van kracht sinds 1 november 2020, regelt het bewijs. Voor een rechtshandeling met een waarde van 3.500 euro of meer moet het bewijs in principe worden geleverd met een ondertekend geschrift (artikel 8.9). Boek 8 hecht niet aan papier: een geschrift is een geheel van leesbare tekens op een drager die de toegang en de integriteit ervan waarborgt, ongeacht de drager, en een handtekening is een teken, met de hand of elektronisch aangebracht, waarmee een persoon zich identificeert en zijn wil uitdrukt (artikel 8.1).

BerichtBewijswaardeAdvies
Document ondertekend met een gekwalificeerde elektronische handtekening (identiteitskaart, itsme)Gelijkwaardig aan een handgeschreven handtekeningDe veiligste oplossing (zie de elektronische handtekening)
Bod met de hand ondertekend, ingescand en per e-mail verstuurdKopie van een ondertekend geschrift, doorgaans aanvaard; het origineel blijft nuttig bij betwistingHet origineel en de verzendmail bewaren
E-mail ondertekend met een naam, vanaf een gekend adresBeoordeeld door de rechter volgens de betrouwbaarheid van de identificatieLaten bevestigen met een ondertekend document
Sms of WhatsAppMinstens een begin van bewijs door geschrift als het uitgaat van de partij die betwistDezelfde dag bevestigen met een volledig document
Spraakbericht, emoji, duim omhoogZeer onzeker, vatbaar voor interpretatieDaar nooit genoegen mee nemen

Een begin van bewijs door geschrift is een geschrift dat uitgaat van de partij die de rechtshandeling betwist en dat ze waarschijnlijk maakt (artikel 8.1, 7°): het kan worden aangevuld met andere elementen (latere berichten, getuigen, gedrag van de partijen). Die regels zijn federaal: ze gelden op dezelfde manier in Brussel, Wallonië en Vlaanderen.

Valkuilen

  • Een te snelle "ok": de verkoper die "ok" antwoordt op een bod dat de makelaar doorstuurde, kan de verkoop gesloten hebben, ook al dacht hij enkel een principieel akkoord te geven.
  • Een dubbelzinnig bericht: "dat is goed, we zien elkaar bij de notaris" of een duim omhoog zijn vatbaar voor interpretatie.
  • Een aanvaarding "maar": "akkoord, op voorwaarde dat de ingerichte keuken blijft" is geen aanvaarding, maar een tegenbod waardoor het oorspronkelijke bod vervalt.
  • De verkeerde bestemmeling: een aanvaarding gericht aan de makelaar krijgt pas uitwerking zodra ze de koper bereikt. De geldigheidstermijn van het bod moet worden nageleefd.
  • Slechts één van de verkopers: een bericht van één echtgenoot of één erfgenaam bindt de anderen niet (zie gehuwde verkoper).

In het compromis

Ook als de verkoop al via berichten gesloten is, blijft het compromis onmisbaar: het bevat alle voorwaarden (prijs, waarborg, opschortende voorwaarden, aktedatum, staat van het goed, attesten) en dient als volledig bewijs. Het moet:

  • de bijzondere voorwaarden van het aanvaarde bod getrouw overnemen, of het bod als bijlage toevoegen;
  • in voorkomend geval vermelden dat de partijen elektronisch tekenen en dat elke partij over een exemplaar kan beschikken of er toegang toe heeft, waarmee aan de vereiste van zoveel originelen als partijen met een onderscheiden belang voldaan is (artikel 8.20);
  • de e-mailadressen vermelden die elke partij aanvaardt voor latere kennisgevingen (zie de kennisgevingen).

De koper gaat na of het compromis niet afwijkt van wat via berichten werd aanvaard: bij een verschil geeft in principe het meest recente ondertekende document het akkoord van de partijen weer.

De goede praktijken

  • Biedingen en tegenbiedingen laten ondertekenen op een volledig document, bij voorkeur met een gekwalificeerde elektronische handtekening
  • In het bod een precieze geldigheidstermijn vermelden, met datum en uur
  • Preciseren aan wie de aanvaarding moet worden gericht en via welk middel
  • De berichten met hun datum en uur bewaren
  • Elke aanvaarding via een bericht binnen 24 uur laten bevestigen met een ondertekend document
  • Snel het compromis voorbereiden om alle voorwaarden vast te leggen

Veelgestelde vragen

Is een aanvaarding via WhatsApp een verkoop?

Ze kan de verkoop sluiten als ze duidelijk is, zonder voorbehoud, en de bieder binnen de geldigheidstermijn bereikt. De moeilijkheid is daarna te bewijzen dat ze echt van de verkoper komt en alle voorwaarden betreft. Een ondertekend document moet ze zo snel mogelijk bevestigen.

Is een e-mail een geldig geschrift om een verkoop te bewijzen?

Boek 8 van het Burgerlijk Wetboek erkent het elektronisch geschrift. De bewijskracht hangt af van de gebruikte handtekening: een gekwalificeerde elektronische handtekening staat gelijk met een handgeschreven handtekening, een gewone e-mail wordt door de rechter beoordeeld. Voor een vastgoedverkoop is een ondertekend document beter.

Wanneer is de verkoop gesloten als men via berichten onderhandelt?

Op het ogenblik dat de aanvaarding de bieder bereikt (artikel 5.21 van het Burgerlijk Wetboek), dus wanneer hij er kennis van neemt of er redelijkerwijze kennis van had kunnen nemen. Voor een elektronisch bericht veronderstelt die laatste hypothese dat hij dat communicatiemiddel aanvaard heeft.

Is "ja, maar" antwoorden op een bod een aanvaarding?

Neen. Een antwoord dat een essentiële voorwaarde toevoegt, schrapt of wijzigt, is een tegenbod (artikel 5.20). Het oorspronkelijke bod vervalt en nu moet de andere partij aanvaarden of weigeren.

Kan men een per vergissing verstuurde aanvaarding intrekken?

Ja, zolang ze de bieder niet bereikt heeft. Daarna is de verkoop gesloten en kan ze niet meer eenzijdig ongedaan worden gemaakt.

Hoe beveiligt u een onderhandeling via berichten?

Door elk bod en tegenbod op een volledig document te laten ondertekenen, de geldigheidstermijn en de bestemmeling van het antwoord te vermelden, elk akkoord te bevestigen met een ondertekend document en daarna snel het compromis te tekenen.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook