Stappen van de verkoop
Eén verkoop, twee makelaars: samenwerken zonder risico
Het ene kantoor heeft de opdracht, het andere de koper. Samenwerking tussen makelaars neemt toe, onder meer via platformen om panden te delen naar het model van de MLS. De deontologische code van het BIV laat ze toe en moedigt ze zelfs aan, op voorwaarde dat schriftelijk wordt geregeld wie wat doet, wie door wie betaald wordt en waar het voorschot naartoe gaat, zonder de verkoper ooit twee keer te laten betalen, of de koper zonder zijn akkoord.
Vier heel verschillende situaties
« Twee makelaars bij één verkoop » dekt gevallen die niet aan dezelfde regels gehoorzamen. Bepaal eerst welk geval het uwe is:
| Situatie | Wie heeft een overeenkomst met wie? | Aandachtspunt |
|---|---|---|
| Samenwerking: het kantoor met de opdracht deelt het pand met een confrater (rechtstreeks of via een platform zoals een MLS) | De verkoper met kantoor A; kantoor A met kantoor B (samenwerkingsovereenkomst) | Kantoor B heeft geen opdracht van de verkoper: het wordt betaald door kantoor A |
| Co-exclusiviteit: de verkoper belast twee kantoren samen, met uitsluiting van elk ander | De verkoper met kantoor A en B; de twee kantoren onderling | De BIV-code eist een samenwerkingsovereenkomst op een duurzame drager |
| Makelaar van de koper: de koper gaf kantoor B een zoekopdracht | De verkoper met kantoor A; de koper met kantoor B | Elk kantoor verdedigt zijn eigen opdrachtgever |
| Twee concurrerende opdrachten: de verkoper gaf het pand aan twee kantoren die niet samenwerken | De verkoper met A, en de verkoper met B | Risico op twee commissies voor de verkoper |
Platformen waarop kantoren panden met elkaar delen, naar het Noord-Amerikaanse model van de MLS (Multiple Listing Service), komen ook in België op, onder meer op initiatief van de beroepsfederatie Federia, op basis van het delen van exclusieve opdrachten. Het platform verandert niets aan het recht: het organiseert de samenwerking, maar vervangt noch de opdracht van de verkoper, noch de schriftelijke overeenkomst tussen de kantoren.
Het vertrekpunt: de opdracht die de verkoper tekende
Is de verkoper een consument, dan legt het koninklijk besluit van 28 september 2023, van toepassing op overeenkomsten gesloten sinds 1 februari 2024, meerdere vermeldingen op die rechtstreeks meetellen bij een verkoop met twee kantoren:
- De exclusiviteit: de overeenkomst vermeldt of het kantoor exclusiviteit geniet en voor hoelang. Ze betekent dat de consument « een bemiddelingsopdracht niet mag toevertrouwen aan een andere onderneming, noch zelf het onroerend goed mag kopen, verkopen, huren of verhuren ». Met exclusiviteit mag de overeenkomst zes maanden niet overschrijden.
- De opdracht en de bevoegdheden, in één enkele rubriek beschreven, ook of het kantoor de overeenkomst in naam van de verkoper mag sluiten.
- De publiciteitskanalen die worden aangewend. Wilt u het pand verspreiden via een confrater of een gedeeld platform, vermeld het dan in de opdracht.
- Het totale tarief, btw en verplichte diensten inbegrepen.
- De informatie aan de verkoper over de uitvoering van de opdracht, minstens eenmaal per maand, op een duurzame drager.
De geraadpleegde teksten leggen niet uitdrukkelijk het akkoord van de verkoper op opdat het kantoor met de opdracht met een confrater samenwerkt. Maar de opdracht moet de publiciteitskanalen vermelden, en de confrater zal het pand voorstellen en informatie over de verkoper krijgen: dat akkoord schriftelijk vragen, in de opdracht, is de voorzichtige oplossing. De confrater wordt daardoor niet de lasthebber van de verkoper. Voor de volledige inhoud van de opdracht, zie onze gids over de verkoopopdracht.
Co-exclusiviteit vraagt bijzondere aandacht: de deontologische code beschouwt ze als exclusiviteit, terwijl commentatoren opmerken dat ze niet noodzakelijk overeenstemt met de omschrijving van exclusiviteit in het koninklijk besluit. Stel zo een opdracht zorgvuldig op, met de naam van de betrokken kantoren en de duur.
Wat de deontologische code van het BIV zegt
De nieuwe deontologische code, goedgekeurd bij koninklijk besluit van 20 juli 2026, geldt sinds 1 oktober 2026. De nummers hieronder zijn die van de versie die het BIV publiceert; sommige commentaren, geschreven op de tekst die vóór het erratum van 6 oktober 2026 in het Belgisch Staatsblad verscheen, gebruiken een andere nummering. Controleer het artikel op de website van het BIV voordat u het aanhaalt.
- Loyauteit tussen confraters (artikel 30): de makelaar onthoudt zich van elke deloyale houding of handeling die een confrater kan schaden.
- Naleving van afspraken (artikel 31): hij « respecteert de samenwerkingsakkoorden aangegaan met de collega's » en betaalt tijdig de bedragen die hij wegens een samenwerking aan een collega verschuldigd is.
- Co-exclusiviteit (artikel 32): makelaars die co-exclusief samenwerken, wisselen alle informatie en documenten uit in het belang van de opdracht en leggen hun samenwerking vast in een overeenkomst op een duurzame drager.
- Wie hem mag betalen (artikel 34): behoudens bijzondere overeenkomsten tussen alle betrokken partijen ontvangt de makelaar erelonen, commissies of voordelen enkel van zijn opdrachtgever of, in voorkomend geval, van een confrater met wie hij een samenwerkingsakkoord heeft.
- Ereloon vooraf meegedeeld (artikel 35): het ereloon wordt « vóór het aangaan van een contractuele relatie meegedeeld ».
- Belangenconflicten (artikel 17): « De vastgoedmakelaar vermijdt elk belangenconflict. » Hij zegt ondubbelzinnig in welke hoedanigheid hij optreedt en informeert zijn opdrachtgever wanneer de medecontractant een aangestelde, een naaste of een bloed- of aanverwant tot de derde graad is, of een onderneming die met die personen verbonden is.
- Panden die al bij een confrater zijn (artikel 66): de makelaar mag niet bewust een pand op de markt brengen waarvoor een confrater een lopende exclusieve opdracht heeft.
De vroegere code ontsloeg de makelaar van elk geschrift om te bewijzen dat hij zijn opdrachtgever had geïnformeerd; die regel is verdwenen. Bewaar een schriftelijk spoor van de samenwerkingsovereenkomst en van de informatie aan de verkoper. De andere nieuwigheden van de code vindt u in onze gids over de nieuwe deontologische code van het BIV.
De verdeling van de commissie: wie betaalt wie?
Het principe blijft dat van elke verkoop via een makelaar: de commissie is verschuldigd door wie de opdracht tekende, meestal de verkoper, onder de voorwaarden van die opdracht. Bij een samenwerking wordt het deel van de confrater tussen de kantoren geregeld.
| Situatie | De verkoper betaalt | De koper betaalt | Tussen de kantoren |
|---|---|---|---|
| Samenwerking (A heeft de opdracht, B brengt de koper aan) | De commissie uit de opdracht van A, één keer | Niets | A staat aan B het overeengekomen deel af |
| Co-exclusiviteit | De vergoeding uit de co-exclusieve opdracht | Niets | Verdeling vastgelegd in de samenwerkingsovereenkomst |
| Makelaar van de koper met zoekopdracht | De commissie van zijn kantoor A | De vergoeding uit zijn zoekopdracht met B | Geen verdeling, tenzij schriftelijk akkoord |
De koper betaalt geen commissie als hij zich daar niet schriftelijk toe verbond, typisch in een zoekopdracht. De BIV-code voorziet een uitzondering voor bijzondere overeenkomsten tussen alle betrokken partijen: de koper een deel van de commissie van de verkoper laten betalen, of een kantoor door beide partijen laten betalen, vraagt het uitdrukkelijke akkoord van elk van hen, met kennis van zaken. De code verbiedt ook het ereloon zo vast te leggen dat er een belangenconflict ontstaat tussen de makelaar en zijn opdrachtgever, bijvoorbeeld door als vergoeding het surplus boven de overeengekomen prijs te nemen (artikel 67).
Indicatief voorbeeld: de opdracht voorziet 3 % exclusief btw op een prijs van 400.000 €, of 12.000 € exclusief btw. De samenwerkingsovereenkomst bepaalt dat het kantoor dat de koper aanbrengt de helft krijgt. De verkoper betaalt 12.000 € plus btw aan het kantoor met de opdracht, alsof het alleen had verkocht; dat kantoor betaalt 6.000 € exclusief btw door aan zijn confrater, op factuur. Voor de verkoper verandert de verdeling niets. Zie ook onze gids over de commissie van de makelaar.
Twee opdrachten voor hetzelfde pand: het risico op dubbele commissie
Het echte gevaar voor de verkoper is niet de samenwerking, maar twee concurrerende opdrachten zonder afstemming. Elk kantoor kan dan zijn commissie vorderen, volgens de voorwaarden van zijn opdracht.
- Vóór hij een opdracht aanvaardt, moet de makelaar volgens de code bij de verkoper nagaan of die al een mandaat aan iemand anders gaf; zo ja, dan aanvaardt hij dat mandaat niet, tenzij het pas ingaat na het einde van het lopende mandaat (artikel 50). Hij gaat ook na of de opdracht al aan een confrater werd toevertrouwd (artikel 51).
- Parallelle niet-exclusieve opdrachten: meldt de verkoper dat een confrater zonder exclusiviteit optreedt, dan wijst de makelaar hem op het risico van cumul van erelonen dat hij zou kunnen verschuldigd zijn (artikel 51).
- Miskende exclusiviteit: de exclusieve opdracht kan een forfaitaire schadevergoeding voorzien, die het koninklijk besluit beperkt tot 75 % van het tarief van het kantoor, onverminderd de regels van het Wetboek van economisch recht over onrechtmatige bedingen.
- Na het einde van de opdracht: een vergoeding is voor een verkoop binnen zes maanden enkel verschuldigd als het kantoor bewijst dat het de koper precieze en individuele informatie gaf, en het moet de verkoper binnen zeven werkdagen de lijst van die personen bezorgen.
Komt een kandidaat-koper via twee kantoren, ga dan schriftelijk na welk kantoor hem als eerste precieze informatie over het pand gaf, en verwittig de verkoper vóór de ondertekening van het compromis in plaats van erna.
De makelaar van de koper en de zoekopdracht
Het koninklijk besluit van 28 september 2023 geldt ook voor overeenkomsten tot aankoopbemiddeling met een consument: geschrift op een duurzame drager, totaal tarief, duur, herroepingsrecht van veertien dagen en, als het kantoor onderhandelt, een duidelijk gespecificeerde maximumprijs en aankoopvoorwaarden, waarvan het enkel mag afwijken met het voorafgaand en uitdrukkelijk akkoord van de koper.
- De makelaar van de koper verdedigt de koper; de makelaar van de verkoper verdedigt de verkoper. Elk bezorgt zijn opdrachtgever onverwijld de ontvangen voorstellen.
- Eenzelfde kantoor zou zich niet moeten voorstellen als de verdediger van beide partijen: wordt het door beide betaald, dan moeten alle partijen dat schriftelijk en met kennis van zaken aanvaard hebben.
- De koper betaalt enkel wat zijn zoekopdracht voorziet, en niets van de commissie van de verkoper.
- Biedingen gebeuren schriftelijk en worden aan de verkoper bezorgd door het kantoor dat hij de opdracht gaf. Zie onze gids over meerdere biedingen op hetzelfde pand.
Wie stelt het compromis op, wie tekent het?
Het compromis wordt getekend door de verkoper en de koper, of door hun vertegenwoordigers met een geldige volmacht. De kantoren zijn geen partij bij de verkoop en tekenen niet in hun plaats: een verkoopopdracht geeft geen bevoegdheid om de verkoop te sluiten, tenzij uitdrukkelijk bedongen.
- Eén kantoor stelt op, in principe het kantoor met de opdracht van de verkoper. Leg het vast in de samenwerkingsovereenkomst: twee concurrerende ontwerpen zijn de beste manier om een slecht ontwerp te laten tekenen. Het kantoor dat opstelt, draagt er de verantwoordelijkheid voor (zie onze gids over de aansprakelijkheid van de makelaar als opsteller).
- Het andere kantoor leest na voor zijn klant, vooral de opschortende voorwaarden en het bedrag van het voorschot, en bezorgt zijn opmerkingen vóór de ondertekening.
- De rubriek « Vastgoedmakelaar »: het model van compromis vermeldt het kantoor via hetwelk de verkoop tot stand kwam, met zijn BIV-nummer, bepaalt dat zijn ereloon door de verkoper betaald wordt, en voorziet dat de notaris het kantoor de datum van de akte meedeelt en het ontwerp van akte bezorgt als het daarom vraagt. Treden twee kantoren op, spreek dan met de notaris af hoe ze vermeld worden, en ga na dat geen vergoeding ten laste van de koper wordt gelegd zonder zijn akkoord.
De commissie maakt geen deel uit van de prijs: ze wordt geregeld tussen de verkoper en zijn kantoor, en daarna tussen de kantoren. Zie ook de rol van de makelaar bij het compromis.
Wie ontvangt het voorschot?
De veiligste oplossing verandert niet met twee kantoren: het voorschot wordt gestort op de derdenrekening van de notaris, vanaf een rekening op naam van de koper. Het hoeft dan via geen enkel kantoor te passeren.
Kiezen de partijen ervoor het aan een kantoor toe te vertrouwen, dan wijst het compromis één enkel kantoor en zijn kwaliteitsrekening aan, nooit een werkingsrekening:
- De makelaar-bemiddelaar beschikt over een of meerdere kwaliteitsrekeningen voor het ontvangen van gelden van derden, die nooit een debetsaldo mogen vertonen (artikel 89 van de code), en maakt de gelden onverwijld over aan de rechthebbenden (artikel 90).
- Volgens artikel 3.37 van het Burgerlijk Wetboek zijn de schuldvorderingen op gelden die ten behoeve van een derde zijn geplaatst op de rekeningen bedoeld in artikel 21/2 van de wet van 11 februari 2013 houdende organisatie van het beroep van vastgoedmakelaar « afgescheiden van het vermogen van de rekeninghouder » en vallen ze buiten de samenloop tussen diens schuldeisers, bijvoorbeeld bij een faillissement van het kantoor.
- Vóór hij gelden als waarborg vraagt of aanvaardt van een kandidaat die zich verbond, moet de makelaar zonder exclusieve opdracht hem meedelen « dat zijn opdracht niet exclusief wordt uitgevoerd » (artikel 61 van de code).
Vermijd dat een bedrag van het ene kantoor naar het andere gaat: elke overschrijving voegt een risico en een bewijsvraag toe. Meer details in onze gids over het voorschot bij het compromis.
Persoonsgegevens: wat kantoren elkaar mogen bezorgen
Samenwerken betekent informatie uitwisselen over de verkoper, de koper en het pand. De AVG (GDPR) geldt voor elk kantoor, dat verantwoordelijk blijft voor de gegevens die het verzamelt en doorgeeft:
- Aan de confrater enkel de gegevens bezorgen die nodig zijn voor de verkoop: identiteit voor het compromis, contactgegevens, stukken van het pand
- De verkoper en de koper informeren dat hun gegevens met het andere kantoor worden gedeeld, en met welk doel
- Bij een deelplatform zoals een MLS het contract lezen: wie doet wat met de gegevens, hoelang worden ze bewaard, wie heeft toegang
- Kopieën van identiteitskaarten uitwisselen via een beveiligde omgeving, niet via open berichtendiensten
- In de samenwerkingsovereenkomst vertrouwelijkheid, verwijdering van de gegevens na de samenwerking en melding van een datalek voorzien
- Die gegevens nooit invoeren in een « open » AI-systeem, wat de BIV-code verbiedt
Hoe de rollen te kwalificeren zijn (twee afzonderlijke verwerkingsverantwoordelijken, gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken, verwerker), hangt af van de concrete organisatie; laat u bij twijfel adviseren. Zie onze gids over persoonsgegevens in een verkoopdossier.
Checklist voor de samenwerkingsovereenkomst
De samenwerkingsovereenkomst wordt schriftelijk gesloten, voordat u ook maar één kandidaat voorstelt. Ze is vereist op een duurzame drager bij co-exclusiviteit (artikel 32 van de code) en is uw belangrijkste bewijs bij een geschil tussen kantoren.
- Identiteit van beide kantoren, BIV-nummers, contactpersonen
- Het pand, de referentie van de opdracht van de verkoper, de aard ervan (exclusief of niet) en de einddatum
- Bevestiging dat de verkoper de verspreiding via een confrater of een platform aanvaardde
- Rol van elk kantoor: bezoeken, ontvangst en doorgifte van biedingen, contacten met de verkoper
- Kantoor dat het compromis opstelt en kantoor dat het naleest
- Plaats van storting van het voorschot: derdenrekening van de notaris, of kwaliteitsrekening van een aangewezen kantoor
- Verdeling van de commissie: percentage of bedrag, btw, tijdstip van verschuldigdheid, betalingstermijn, facturatie
- Lot van het afgestane deel als de verkoop niet doorgaat (opschortende voorwaarde, wanprestatie van een partij)
- Verbod om de verkoper of de koper van het andere kantoor te benaderen om de overeenkomst te omzeilen
- Persoonsgegevens: doel, vertrouwelijkheid, beveiliging, verwijdering
- Regeling van geschillen tussen kantoren, vóór elke procedure
Veelgestelde vragen
Mag een kantoor mijn exclusieve opdracht met een confrater delen?
De deontologische code van het BIV omkadert die samenwerkingen en verplicht de makelaar de akkoorden met zijn confraters na te leven. De opdracht moet de publiciteitskanalen van het pand vermelden: het is voorzichtig dat de verkoper daarin schriftelijk de verspreiding via een confrater of een platform aanvaardt. De confrater wordt niet de lasthebber van de verkoper en de commissie blijft die uit de opdracht.
Betaalt de verkoper twee commissies als twee kantoren samenwerken?
Nee. Hij betaalt de commissie uit zijn opdracht, één keer; het kantoor met de opdracht staat een deel af aan zijn confrater volgens hun akkoord. Het risico op dubbele commissie ontstaat door twee concurrerende opdrachten zonder afstemming, niet door een samenwerking.
Moet de koper het kantoor betalen dat hem het pand liet bezoeken?
Enkel als hij zich daar schriftelijk toe verbond, bijvoorbeeld in een zoekopdracht. Anders wordt het kantoor dat hem het pand voorstelde, betaald door het kantoor met de opdracht van de verkoper, in het kader van hun samenwerkingsovereenkomst.
Wie stelt het compromis op en wie tekent het als twee kantoren optreden?
Het compromis wordt getekend door de verkoper en de koper, niet door de kantoren. Eén kantoor stelt het op, in principe het kantoor met de opdracht van de verkoper, en draagt er de verantwoordelijkheid voor; het andere leest het na voor zijn klant vóór de ondertekening.
Op welke rekening wordt het voorschot gestort als twee kantoren optreden?
Bij voorkeur op de derdenrekening van de notaris. Verkiezen de partijen een kantoor, dan wijst het compromis één kantoor en zijn kwaliteitsrekening aan, waarvan de gelden afgescheiden zijn van het vermogen van het kantoor, nooit een werkingsrekening.
Is een schriftelijke overeenkomst tussen de twee kantoren nodig?
Ja. Bij co-exclusiviteit eist de deontologische code een samenwerkingsovereenkomst op een duurzame drager. In de andere gevallen blijft het geschrift het enige ernstige bewijs van de verdeling van de commissie, van de rol van elk kantoor en van de plaats waar het voorschot gestort wordt.
Officiële bronnen
- BIV: deontologie van de vastgoedmakelaar
- BIV: koninklijk besluit van 28 september 2023 over vastgoedbemiddelingsovereenkomsten met consumenten
- news.belgium.be: goedkeuring van de deontologische code van het BIV
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3 (artikel 3.37, kwaliteitsrekeningen)
- Gegevensbeschermingsautoriteit: de AVG voor kmo's (FAQ)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.