Prijs en fiscaliteit
De inbetalinggeving
In plaats van zijn goed te verkopen om een schuld terug te betalen, kan de schuldenaar het rechtstreeks aan zijn schuldeiser overdragen, die aanvaardt het onroerend goed te ontvangen in plaats van geld. Dat is de inbetalinggeving: een nuttige verrichting tussen familieleden, tussen een vennootschap en haar vennoten of bij een echtscheiding, maar ze volgt de regels van een verkoop en kan worden aangevochten als de schuldenaar in moeilijkheden zit.
Het principe
Bij een inbetalinggeving geeft een schuldenaar zijn schuldeiser iets anders dan wat verschuldigd was, met diens akkoord, om de schuld te doen tenietgaan. De schuldeiser is nooit verplicht te aanvaarden: zonder zijn akkoord kan hij betaling in geld eisen.
Is het gegeven goed een onroerend goed, dan gaat de eigendom over zoals bij een verkoop: de verrichting moet worden vastgesteld in een notariële akte en overgeschreven om tegenwerpelijk te zijn aan derden. De notaris doet dezelfde controles als bij een verkoop (titel, hypotheken, stedenbouw, attesten, bodem, EPC of EPB), en de schuldeiser ontvangt het goed met dezelfde waarborgen als een koper, behoudens andersluidend beding.
Vaak voorkomende situaties
- Een ouder draagt een goed over aan een kind dat hem geld leende of werken financierde.
- Een vennoot draagt een gebouw over aan zijn vennootschap om een rekening-courant aan te zuiveren, of een vennootschap geeft een goed aan een vennoot aan wie ze geld verschuldigd is.
- Bij een echtscheiding krijgt een ex-echtgenoot een goed ter betaling van een vergoedingsvordering of een opleg.
- Een onderneming geeft een goed aan een professionele schuldeiser om een beslag te vermijden.
De fiscaliteit
Voor de registratierechten wordt de inbetalinggeving in de drie Gewesten behandeld als een verkoop: het verkooprecht is verschuldigd op het bedrag van de tenietgegane schuld, en minstens op de verkoopwaarde van het goed. De tarieven zijn die van een verkoop (12,5 % in Brussel en Wallonië, 12 % in Vlaanderen tegen het algemene tarief). Een verlaagd tarief of abattement is niet automatisch: de notaris gaat na of de voorwaarden vervuld zijn, want ze zijn vaak geschreven voor een « aankoop ».
Voor de inkomstenbelasting is de inbetalinggeving een vervreemding onder bezwarende titel: ze kan een belasting op de meerwaarde doen ontstaan als het goed binnen de wettelijke termijnen na de verwerving wordt overgedragen. Is er een vennootschap bij betrokken, dan moeten ook de btw (nieuw gebouw) en de regels van de vennootschapsbelasting worden bekeken.
Rekenvoorbeeld
Indicatief voorbeeld: een zoon leende 200 000 € aan zijn vader, die hem ter betaling een woning in Wallonië overdraagt die op 260 000 € wordt geschat.
- De rechten zijn verschuldigd op de hoogste waarde, 260 000 €: 32 500 € tegen 12,5 %.
- Het verschil van 60 000 € tussen waarde en schuld wordt niet betaald: het is een onrechtstreekse schenking, die uitdrukkelijk moet worden geregeld (inbreng in de nalatenschap, rechten) of gecompenseerd door een opleg van 60 000 € die de zoon betaalt.
- Was de woning slechts 150 000 € waard, dan ging de schuld maar ten belope van 150 000 € teniet, tenzij schriftelijk werd afgesproken dat het saldo wordt kwijtgescholden.
De risico's
Een inbetalinggeving door een schuldenaar in moeilijkheden wordt door zijn andere schuldeisers nauwlettend gevolgd. Wordt de schuldenaar failliet verklaard, dan kunnen betalingen van vervallen schulden die tijdens de verdachte periode anders dan in geld of handelspapier gebeurden, niet-tegenwerpelijk aan de boedel worden verklaard: een inbetalinggeving is precies zo'n betaling « in natura ». Buiten faillissement kan een benadeelde schuldeiser optreden als hij bewijst dat de verrichting in fraude van zijn rechten gebeurde.
De schuld moet dus echt, voorafgaand en bewezen zijn (leningsovereenkomst, rekeninguittreksels, jaarrekening van de vennootschap), en de waarde van het goed ernstig geschat. Een schattingsverslag en de stukken die de schuld bewijzen zijn onmisbaar. De notaris bevraagt vóór de akte ook de fiscale en sociale administratie: fiscale schulden van de overdrager kunnen de verrichting blokkeren.
Valkuilen
- Als inbetalinggeving voorstellen wat in werkelijkheid een schenking is: de administratie kan de verrichting herkwalificeren.
- Het goed onderwaarderen: de administratie kan aanvullende rechten en een boete vorderen.
- Een goed met een hypotheek overdragen zonder de doorhaling te regelen.
- De reservataire erfgenamen vergeten als de inbetalinggeving maar één kind bevoordeelt.
In de overeenkomst
- Omschrijving van de schuld: oorsprong, bedrag, datum, bewijsstukken
- Waarde van het goed gestaafd door een schatting
- Bedrag van de tenietgegane schuld en lot van het saldo (opleg, kwijtschelding, schenking)
- Gebruikelijke attesten en controles van een verkoop
- Doorhaling van de bestaande hypothecaire inschrijvingen
Veelgestelde vragen
Moet de schuldeiser een goed aanvaarden in plaats van zijn geld?
Nee. De inbetalinggeving veronderstelt zijn akkoord. Zonder dat akkoord kan hij de betaling van het verschuldigde bedrag eisen en, zo nodig, beslag laten leggen op de goederen van de schuldenaar.
Kan een inbetalinggeving onderhands gebeuren?
Het akkoord kan schriftelijk worden voorbereid, zoals een compromis. Maar de overdracht van een onroerend goed moet in een notariële akte worden vastgesteld om te worden overgeschreven en tegenwerpelijk te zijn aan derden.
Wat als het goed minder waard is dan de schuld?
De schuld gaat maar teniet ten belope van wat werd afgesproken. Het saldo blijft verschuldigd, tenzij de schuldeiser er schriftelijk van afziet.
Kost een inbetalinggeving minder dan een verkoop?
Nee, de registratierechten en aktekosten zijn vergelijkbaar. Het voordeel is dat u een dubbele verrichting vermijdt: verkopen aan een derde en daarna de schuldeiser terugbetalen.
Kan men een inbetalinggeving doen aan zijn eigen vennootschap?
Ja, bijvoorbeeld om een rekening-courant aan te zuiveren. Dan moeten de registratierechten, de eventuele btw, de meerwaarde en de regels inzake belangenconflicten in de vennootschap worden bekeken.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 5 (artikel 5.200, inbetalinggeving)
- Notaris.be: de belastingen bij de aankoop van een woning (registratierechten)
- Vlaanderen.be: verkooprecht
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.