Stappen van de verkoop

Overschrijvingsfraude: voorschot en verkoopprijs beschermen

Tussen het compromis en de akte gaan tienduizenden euro's per overschrijving over, op basis van een rekeningnummer dat per mail binnenkwam. Precies daar mikken fraudeurs op: een vals bericht van de notaris of van het kantoor, een « bijgewerkt » IBAN, en het voorschot belandt op de rekening van een onbekende. Zo hoort het geld te lopen, dit moeten uw documenten en mails zeggen, en dit doet u in de eerste uren als de overschrijving al vertrokken is.

Bijgewerkt op · 10 min leestijd

Een reële dreiging in 2026

Sinds begin september 2026 gebruiken valse mails de naam en de huisstijl van notaire.be, de Franstalige site van het notariaat. Het onderwerp verwijst bijvoorbeeld naar een « Partage de document notarial » (gedeeld notarieel document); de link leidt naar een kopie van de site, die elders gehost wordt en het e-mailadres en het wachtwoord van het slachtoffer vraagt. De Federatie van het Notariaat benadrukt dat haar site niet gehackt werd, dat notarissen nooit vragen om zo in te loggen via een link in een mail, en dat zulke berichten vaak verstuurd worden vanaf gehackte of misbruikte adressen van derden: ze kunnen dus lijken te komen van een heel gewoon contact.

Die campagne viseert eerst de inloggegevens. Maar een gehackte mailbox, van een klant, een kantoor of een medewerker, is de klassieke toegangspoort voor overschrijvingsfraude: de fraudeur leest de berichten mee, wacht tot een betaling wordt aangekondigd en stuurt dan, vanaf het echte adres of een bijna identiek adres, gewijzigde betalingsinstructies.

De vastgoedmakelaar staat in de eerste lijn: vaak is hij het die het bedrag van de waarborg meedeelt, het ondertekende compromis doorstuurt en zegt waar het geld gestort moet worden.

Hoe het voorschot normaal loopt

Het bedrag dat bij het compromis wordt betaald, gaat nooit naar de verkoper. Het wordt per overschrijving betaald, vanaf een geïdentificeerde rekening van de koper, op een derdenrekening:

RekeningWat het isRegels
Derdenrekening van de notarisGlobale rekening waarop de notaris gelden ontvangt die naar zijn cliënten of naar derden moeten worden doorgestortDe notaris maakt een onderscheid tussen eigen gelden en derdengelden en verzoekt cliënten steeds om uitsluitend op die rekening te betalen (notariswet, art. 34)
Rubriekrekening van de notarisGeïndividualiseerde rekening, geopend voor een bepaald dossier of een bepaalde cliëntGelden die niet binnen de reglementaire termijn, en uiterlijk binnen vier maanden, kunnen worden doorgestort, gaan erheen, behalve kleine bedragen (hoogstens 10 000 euro per persoon, akte of dossier)
Derdenrekening van de vastgoedmakelaarVerplichte rekening voor de makelaar-bemiddelaar, gescheiden van zijn kantoorrekeningDie rekening moet op het briefpapier van de makelaar staan of schriftelijk worden meegedeeld wanneer hij gelden opvraagt; nooit een debetsaldo of krediet; naar een rubriekrekening na vier maanden
Deposito- en ConsignatiekasOpenbare consignatie-instellingOntvangt de sommen die twee jaar na de afsluiting van het dossier niet zijn teruggevorderd of doorgestort

Het Burgerlijk Wetboek (artikel 3.37) scheidt de gelden op die rekeningen af van het vermogen van de notaris of de makelaar: ze vallen buiten het bereik van hun schuldeisers, ook bij faillissement. Die bescherming verdwijnt zodra het geld naar een andere rekening vertrekt.

Het model van compromis bepaalt dat de waarborg per overschrijving wordt betaald vanaf een rekening waarvan het nummer en de houder worden vermeld, naar de derdenrekening van de notaris of naar een andere, aangewezen derdenrekening, en dat hij op naam van de koper geblokkeerd blijft tot de akte. Zie onze gids over het voorschot en de consignatie.

De meest voorkomende fraudescenario's

  • De valse IBAN-wijziging: een mail « van de notaris » of « van het kantoor » meldt dat de gewone rekening geblokkeerd is of verandert, en geeft een nieuw nummer, vaak in het buitenland of op naam van iemand anders.
  • De gehackte mailbox: het bericht vertrekt vanaf het echte adres van het notariskantoor, het makelaarskantoor of de klant, neemt de dossierreferentie en de gewone toon over. Met het blote oog valt het niet te onderscheiden.
  • Het bijna identieke adres: één letter anders, een streepje erbij, een andere extensie. Het officiële adres van de Federatie is notaris.be (notaire.be in het Frans); een variant met extra woorden of een andere extensie is vals.
  • Het valse documentenportaal: een link naar zogenaamde notariële documenten, met een termijn van « enkele dagen » om het slachtoffer op te jagen, en een vraag naar inloggegevens.
  • De verzonnen hoogdringendheid: « de akte wordt vervroegd », « het saldo moet vandaag binnen zijn », « de derdenrekening wordt geaudit ». Tijdsdruk is het gemeenschappelijke kenmerk van al die fraudes.
  • De omgeleide factuur: dezelfde techniek viseert ook de commissie van het kantoor, de aktekosten of achterstallige lasten van de mede-eigendom.

Wat het compromis moet zeggen

De antiwitwaswet verplicht al om de rekeningen te vermelden. Haar artikel 66, § 2, dat het model van compromis overneemt, bepaalt dat de prijs van een onroerend goed enkel per overschrijving of cheque mag worden vereffend, en dat de verkoopovereenkomst en de akte het of de nummers vermelden van de rekeningen waarlangs het bedrag werd of zal worden overgemaakt, evenals de identiteit van de houders van die rekeningen.

  • De rekening van de koper waarvan de waarborg vertrekt, met houder en bank
  • De rekening waarvan het saldo en de kosten zullen komen, of het voorziene krediet
  • De derdenrekening die de waarborg ontvangt: die van de notaris, of een andere derdenrekening die uitdrukkelijk wordt aangewezen
  • Het bedrag in cijfers en voluit
  • De termijn van betaling

Staat de bestemmingsrekening in het ondertekende compromis, dan wordt ze de referentie: elke latere instructie met een andere rekening moet als verdacht worden behandeld. Het nummer van de derdenrekening is een gegeven van het kantoor of de notaris: neem het over uit een betrouwbare bron (uw briefpapier, een al gecontroleerde brief van het notariskantoor), nooit uit de laatst ontvangen mail.

Wat uw mails moeten zeggen

Elk bericht dat een betaling aankondigt, is een kans om de klant te waarschuwen. Een korte vermelding, altijd dezelfde, volstaat:

  • « Wij zullen u nooit per mail een wijziging van rekeningnummer meedelen. »
  • « Bevestig vóór elke overschrijving het rekeningnummer telefonisch bij het notariskantoor of bij ons kantoor, op een nummer dat u al kent, nooit op het nummer uit een mail. »
  • « Ontvangt u een bericht dat de betalingsinstructies wijzigt, betaal dan niet en bel ons. »

Dat is precies de reflex die de Federatie van het Notariaat aanbeveelt: bij twijfel over een bericht dat van een notariskantoor lijkt te komen, zelf de contactgegevens opzoeken, bijvoorbeeld in de notarissengids van de site, en het kantoor bellen, zonder de link of het telefoonnummer uit de verdachte mail te gebruiken.

Stuur het rekeningnummer liever niet in een losse mail zonder context. Geef het mondeling bij de ondertekening van het compromis, of neem het op in het compromis zelf, en herhaal het nadien in plaats van het te « wijzigen ».

Het geld is vertrokken: de eerste uren

Elk uur telt. De volgorde hieronder geldt zowel voor de koper die betaald heeft als voor het kantoor dat de fraude ontdekt:

  1. Bel onmiddellijk de bank vanwaar de overschrijving vertrok, haar fraudedienst of Fraudstop op 078 170 170 (hetzelfde nummer als Card Stop, sinds 22 juni 2026 dag en nacht bereikbaar), en vraag om de overschrijving te blokkeren of terug te roepen. Een uitgevoerde verrichting kan soms nog worden onderschept, zonder enige garantie.
  2. Verwittig het notariskantoor en het makelaarskantoor telefonisch, op hun gewone nummer, zodat alle betrokkenen de gecompromitteerde mailbox niet langer gebruiken en hun eigen berichten nakijken.
  3. Dien klacht in bij de politie, met de mails (inclusief hun headers), de rekeninguittreksels en de bewijzen van de overschrijving, en bezorg een kopie van de klacht aan de bank.
  4. Stuur het valse bericht door naar suspect@safeonweb.be: het Centrum voor Cybersecurity België analyseert de frauduleuze links en helpt ze te blokkeren.
  5. Beveilig de accounts: wijzig het wachtwoord van de mailbox en van elke dienst die hetzelfde gebruikt, activeer tweestapsverificatie en houd de bankrekeningen de volgende weken goed in het oog.

Wantrouw ongevraagde oproepen die volgen: Fraudstop belt, net als Card Stop, nooit op eigen initiatief, en valse tussenpersonen bieden soms aan het geld « terug te halen » tegen betaling.

Voor de verkoop blijft het compromis geldig: de koper blijft de waarborg en de prijs verschuldigd. Verwittig de notaris meteen, zodat hij de toestand met de partijen kan beoordelen.

Wie draagt het verlies?

Er is geen eenduidig antwoord. Alles hangt af van de omstandigheden, en enkel een advocaat of, bij gebrek aan akkoord, een rechter kan beslissen. Enkele aanknopingspunten, voorzichtig te hanteren:

  • Een betaling op de verkeerde rekening bevrijdt de betaler in principe niet: de koper die de waarborg op de rekening van een fraudeur stortte, heeft de notaris niet betaald. Hij blijft gehouden tegenover de verkoper en moet zich keren tegen de fraudeur, diens bank of een professional die een fout beging.
  • De fout van een professional kan de last verschuiven. Heeft het kantoor zelf een vals IBAN doorgegeven zonder controle, of maakte een slecht beveiligde mailbox de fraude mogelijk, dan kan zijn aansprakelijkheid in het gedrang komen. Hetzelfde geldt voor elke andere betrokkene die een fout beging. Zie onze gids over de aansprakelijkheid van de makelaar.
  • Ook de waakzaamheid van het slachtoffer telt. Consumentenorganisaties wijzen erop dat de terugbetaling door de bank verre van automatisch is wanneer het slachtoffer de overschrijving zelf heeft bevestigd, en dat een nalatigheid tegen hem kan worden ingeroepen.
  • De verzekering: ga met uw verzekeraar na wat uw beroepsaansprakelijkheidsverzekering dekt bij informaticafraude, en of een afzonderlijke cyberpolis nodig is.

Sinds 1 oktober 2026 bevat de deontologische code van het BIV een algemeen zorgvuldigheidsbeginsel. Een kantoor dat de beveiliging van zijn communicatie verwaarloost, stelt zich dus ook tuchtrechtelijk bloot. Zie onze gids over de nieuwe deontologische code.

Verplichte overschrijving en antiwitwas

De antiwitwasregels en de strijd tegen fraude gaan dezelfde richting uit: geld dat enkel per overschrijving loopt, tussen geïdentificeerde rekeningen, is makkelijker te volgen en te blokkeren.

  • De prijs van een onroerend goed, waarborg inbegrepen, mag enkel per overschrijving of cheque worden betaald: nooit contant, ook niet voor een klein deel.
  • Een contante betaling, of een betaling die niet langs de vermelde rekeningen loopt, moet aan de notaris worden voorgelegd, die beoordeelt of een melding aan de CFI nodig is. De klant mag daarvan niet op de hoogte worden gebracht.
  • Een betaling vanaf de rekening van een derde zonder zichtbare band, of vanaf een onverwachte buitenlandse rekening, is tegelijk een antiwitwassignaal en een aanwijzing van fraude: vraag uitleg vóór de ondertekening.

Die verplichtingen staan uitgebreid in onze gidsen over de antiwitwasverplichtingen van de makelaar en over de betaling van de prijs.

Checklist voor het kantoor

  • Tweestapsverificatie activeren op alle mailboxen van het kantoor, ook die van medewerkers en stagiairs
  • Unieke wachtwoorden gebruiken, nooit hergebruikt van de ene dienst naar de andere
  • De derdenrekening op het briefpapier en op de website van het kantoor vermelden, en ze nooit per mail wijzigen
  • Een dubbele controle invoeren: elk rekeningnummer dat wordt meegedeeld of ontvangen, wordt telefonisch bevestigd op een gekend nummer, zo mogelijk door een tweede persoon
  • De antifraudevermelding toevoegen aan elke mail die een betaling aankondigt
  • Nooit inloggen via een link uit een mail om « documenten te bekijken »; het echte adres van de link nakijken vóór u klikt
  • Voor gevoelige stukken liever de beveiligde omgeving gebruiken die het notariskantoor aanbiedt dan de gewone mail
  • Verdachte berichten doorsturen naar suspect@safeonweb.be en het team verwittigen
  • De nuttige nummers bij de hand houden: bank, Fraudstop (078 170 170), notariskantoor, verzekeraar
  • Het team één keer per jaar opleiden, met echte voorbeelden van valse berichten

De gegevens van klanten in die berichten zijn ook beschermd door de GDPR: zie onze gids over de persoonsgegevens in het verkoopdossier.

Veelgestelde vragen

Kan de notaris tijdens het dossier van rekeningnummer veranderen?

Dat kan gebeuren, maar nooit op een manier die u ontslaat van controle. De notaris moet zijn cliënten verzoeken uitsluitend op zijn derdenrekening te betalen. Elk bericht dat een nieuwe rekening meldt, moet vóór elke overschrijving telefonisch worden bevestigd bij het notariskantoor, op een nummer dat u zelf hebt opgezocht.

Hoe herkent u een valse mail namens het notariaat?

De signalen die de Federatie van het Notariaat opsomt: kunstmatige hoogdringendheid, een link die niet naar de officiële site leidt, een ongewone domeinnaam, een vraag om in te loggen met uw e-mailadres en wachtwoord om documenten te bekijken, een onbekende afzender of een gehackt account. Notarissen vragen nooit om zo in te loggen via een link in een mail.

De koper betaalde de waarborg op een valse rekening: vervalt het compromis?

Nee. Het compromis blijft geldig en de koper blijft de waarborg en de prijs verschuldigd. Hij moet onmiddellijk optreden bij zijn bank, klacht indienen en de notaris verwittigen. Wie uiteindelijk het verlies draagt, hangt af van de omstandigheden en van de eventuele fouten van elke betrokkene.

Wat doet Fraudstop?

Fraudstop is het centrale nummer dat de banksector op 22 juni 2026 lanceerde: 078 170 170, hetzelfde als Card Stop, dag en nacht bereikbaar. Afhankelijk van de bank wordt de oproep doorgegeven aan haar fraudedienst, die de betaalapplicaties kan blokkeren. Fraudstop belt u nooit op eigen initiatief.

Mag het voorschot op de rekening van het makelaarskantoor worden gestort?

Enkel op zijn derdenrekening, nooit op zijn werkingsrekening. Die derdenrekening is verplicht voor de makelaar-bemiddelaar en beschermt de gelden bij faillissement. Het model van compromis voorziet standaard de derdenrekening van de notaris; een andere derdenrekening moet uitdrukkelijk worden aangewezen.

Moet een verdachte mail gemeld worden, ook als niemand betaald heeft?

Ja. Stuur hem door naar suspect@safeonweb.be, verwittig telefonisch het notariskantoor of makelaarskantoor waarvan de naam wordt gebruikt, en waarschuw de klanten van het dossier. Wie zijn inloggegevens heeft ingevoerd, moet zijn wachtwoorden wijzigen en tweestapsverificatie activeren.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook