Stedenbouw en voorkoop

Ruilverkaveling en landinrichting

Een landbouwer verkoopt een weide, maar de gemeente ligt in een perimeter van landinrichting: binnen twee jaar heeft het perceel niet meer dezelfde grenzen, of zelfs niet meer dezelfde ligging. In Wallonië kan het Gewest bovendien zijn voorkooprecht uitoefenen. Die procedures, die de landelijke perceelsindeling herschikken, hebben rechtstreekse gevolgen voor de verkoop: dit zijn de ijkpunten.

Bijgewerkt op · 5 min leestijd

Waarover gaat het?

Ruilverkaveling, vandaag opgenomen in ruimere procedures van landinrichting, bestaat erin de percelen van een landelijk gebied opnieuw te verdelen om de uitbating, de ontsluiting, het waterbeheer of de natuur te verbeteren. Elke eigenaar krijgt in principe gronden van gelijke waarde als die hij inbrengt; opleggen in geld compenseren de verschillen.

De procedure duurt meerdere jaren: studie, onderzoek, schatting van de gronden, ontwerp van nieuwe perceelsindeling, en dan de akte die de nieuwe kavels toewijst.

De regels per Gewest

GewestTekstInstantieBijzonderheid bij verkoop
VlaanderenDecreet van 28 maart 2014 betreffende de landinrichting; wet van 22 juli 1970 op de ruilverkaveling van landeigendommen uit kracht van de wetVlaamse Landmaatschappij (VLM)De ruilverkavelingsakten ter uitvoering van de wet zijn vrijgesteld van het Vlaamse verkooprecht
WalloniëWaals Landbouwwetboek, landinrichting van landelijke goederen (artikelen D.266 tot D.352)Gewestelijke landbouwadministratieVoorkooprecht van het Waals Gewest op landbouwgoederen (artikel D.358)
BrusselIn de praktijk geen landelijke ruilverkaveling——

De gevolgen voor de eigendom

  • De rechten van de eigenaar, en de lasten op zijn percelen (hypotheken, pachten, erfdienstbaarheden), worden overgedragen op de nieuwe kavels die hem worden toegewezen.
  • Tijdens de procedure kunnen bepaalde wijzigingen aan de percelen (aanplantingen, constructies, ontbossing) aan een toelating onderworpen zijn.
  • De nieuwe perceelsindeling wordt vastgesteld in een akte of plan dat wordt overgeschreven en in het kadaster wordt opgenomen.
  • Opleggen in geld kunnen waardeverschillen compenseren, te betalen of te ontvangen.

In Wallonië: het voorkooprecht van het Gewest

Artikel D.358 van het Waals Landbouwwetboek kent het Waals Gewest een voorkooprecht toe bij de verkoop van onroerende landbouwgoederen in een gemeente waar een landinrichting loopt en de akte nog niet verleden is, in de gemeenten die de Regering aanwijst als vatbaar voor landinrichting, en in de zones die zij uitdrukkelijk aanwijst.

  • Uitzonderingen: onder meer wanneer de pachter zijn eigen voorkooprecht uitoefent, bij verkoop aan de echtgenoot, wettelijk samenwonende of een verwant tot de vierde graad die voor eigen rekening koopt zonder binnen twee jaar door te verkopen, of bij verkoop van een aandeel aan een mede-eigenaar.
  • Procedure: bij een verkoop uit de hand wordt het aanbod aan de pachter tegelijk aan het Gewest gedaan, dat het kan aanvaarden uiterlijk twee maanden na de termijn van de pachter; is er geen pachter met voorkooprecht, dan heeft het Gewest drie maanden.
  • Na een weigering: het goed mag niet aan een ander worden verkocht tegen een lagere prijs of gunstiger voorwaarden zonder akkoord van het Gewest; na een jaar is een nieuw aanbod nodig.
  • Sanctie: bij een verkoop met miskenning van dat recht kan het Gewest eisen in de plaats van de koper te worden gesteld, of van de verkoper een vergoeding van twintig procent van de prijs vorderen.

Indicatief voorbeeld. Twee hectare weiland worden voor 80.000 euro verkocht in een gemeente waar een landinrichting loopt, zonder aanbod aan het Gewest. Het Gewest kan in de plaats van de koper treden, of van de verkoper 16.000 euro (20 % van 80.000) vorderen. Valt slechts een klein deel onder het recht, dan kan de notaris het Gewest vragen ervan af te zien; het antwoordt binnen dertig dagen.

Verkopen tijdens de procedure

Een perceel in een lopende landinrichting kan worden verkocht, maar de koper verwerft de rechten van de verkoper in de procedure, en geen perceel met definitieve grenzen:

  • Nagaan of het perceel in een perimeter van landinrichting ligt, en hoever de procedure staat
  • De toekomstige toegewezen kavel identificeren, als die al gekend is, en het plan ervan
  • In Wallonië het voorkooprecht van het Gewest nagaan en in de timing inbouwen
  • Regelen wat er met de opleggen en de kosten van de procedure gebeurt
  • Een eventuele pacht en het voorkooprecht van de pachter nagaan (zie verpacht goed en landbouwgrond)

Valkuilen: het perceel beschrijven met zijn huidige grenzen alsof ze definitief zijn; de te betalen opleg vergeten; tekenen zonder het goed aan het Waals Gewest aan te bieden; over het hoofd zien dat een hypotheek of pacht naar de nieuwe kavel verschuift.

Voorbeeld van clausule

« Partijen zijn ingelicht dat het verkochte perceel begrepen is in de perimeter van de lopende landinrichting in de gemeente X. De verkoop slaat op de rechten van de verkoper in deze procedure en op de kavel of kavels die hem ter vervanging zullen worden toegewezen. De koper treedt in de plaats van de verkoper voor alle te betalen of te ontvangen opleggen. De verkoop wordt gesloten onder de opschortende voorwaarde van de niet-uitoefening van het voorkooprecht van het Waals Gewest. »

Zie ook kadastrale stukken, afpaling en voorkooprechten.

Veelgestelde vragen

Mag men een perceel in een ruilverkaveling verkopen?

Ja, maar de koper verwerft de rechten van de verkoper in de procedure: op het einde krijgt hij de kavel die ter vervanging wordt toegewezen, waarvan de grenzen en de ligging kunnen verschillen.

Wat gebeurt er met de hypotheek en de pacht bij een ruilverkaveling?

Ze worden in principe overgedragen op de nieuwe kavels die aan de eigenaar worden toegewezen. De koper moet ze dus kennen vóór hij tekent.

Kan het Waals Gewest een landbouwgrond in voorkoop kopen?

Ja, in de gemeenten waar een landinrichting loopt en in de zones die de Regering aanwijst (artikel D.358 Waals Landbouwwetboek), behoudens uitzonderingen zoals de uitoefening van het recht van de pachter of bepaalde familiale verkopen.

Wat riskeert men als het Waals Gewest geen aanbod kreeg?

Het Gewest kan eisen in de plaats van de koper te worden gesteld, of van de verkoper een vergoeding van twintig procent van de verkoopprijs vorderen. De notaris moet dat recht dus vóór de verkoop nagaan.

Hoe weet men of een perceel betrokken is?

Door de bevoegde gewestelijke instantie te bevragen (Vlaamse Landmaatschappij in Vlaanderen, landbouwadministratie in Wallonië) en de stedenbouwkundige en notariële inlichtingen te raadplegen.

Zijn ruilverkavelingsakten aan registratierechten onderworpen?

In Vlaanderen zijn de akten van ruilverkaveling of herverkaveling ter uitvoering van een wet of decreet vrijgesteld van het verkooprecht (artikel 2.9.6.0.3, 5°, Vlaamse Codex Fiscaliteit). Een vrijwillige verkoop van een perceel blijft wel aan het gewone recht onderworpen.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook