Partijen bij de verkoop
De onbeheerde nalatenschap
Als niemand een nalatenschap opeist, of alle erfgenamen ze verwerpen, zijn de goederen daarom niet verlaten. De familierechtbank stelt een curator aan, die de nalatenschap beheert, de schuldeisers betaalt en de goederen verkoopt, in principe met machtiging van de rechtbank.
Wanneer is een nalatenschap onbeheerd?
Volgens artikel 4.58 van het Burgerlijk Wetboek wordt een nalatenschap als onbeheerd beschouwd wanneer, na het verstrijken van de termijnen om boedelbeschrijving op te maken en om te beraden, niemand zich aanmeldt om ze op te eisen, er geen bekende erfgenaam is of de bekende erfgenamen ze allemaal verworpen hebben. Die termijnen bedragen drie maanden vanaf het overlijden voor de boedelbeschrijving, en daarna veertig dagen om te beraden (artikel 4.37).
De familierechtbank stelt dan een curator over de onbeheerde nalatenschap aan, op verzoek van een belanghebbende (vaak een schuldeiser, een bank of de gemeente) of op vordering van de procureur des Konings (artikel 1228 van het Gerechtelijk Wetboek). Meestal is dat een advocaat. Zijn aanstelling wordt binnen vijftien dagen in het centraal erfrechtregister opgenomen (artikel 1231).
De opdracht van de curator
De curator laat een boedelbeschrijving opmaken, beheert de nalatenschap en vereffent ze: hij verkoopt de goederen en betaalt de schulden, volgens de regels voor de erfgenaam die onder voorrecht van boedelbeschrijving aanvaardt (artikel 4.58, § 2, van het Burgerlijk Wetboek en artikel 1230 van het Gerechtelijk Wetboek). Hij legt rekenschap af van zijn beheer.
De verkoopprijs dient eerst om de schulden van de nalatenschap aan te zuiveren, in de wettelijke volgorde. Wat overblijft, als er een saldo is, gaat naar de erfgenamen die zich alsnog zouden melden of, bij gebrek aan erfgenaam, naar de Staat.
Om de tegoeden van de overledene terug te vinden, kan de rechtbank op gemotiveerd verzoek van de curator het centraal aanspreekpunt van de Nationale Bank bevragen over rekeningen en financiële contracten (artikel 4.58, § 3). De curator heeft zo een volledig overzicht voordat hij beslist wat moet worden verkocht.
Hoe het goed wordt verkocht
| Verkoopwijze | Machtiging | Wat er gebeurt |
|---|---|---|
| Openbare verkoop | Familierechtbank van de plaats waar de nalatenschap openviel, die de notaris aanwijst (artikel 1189 van het Gerechtelijk Wetboek) | Veiling, meestal online via Biddit |
| Verkoop uit de hand | Familierechtbank, op gemotiveerd verzoekschrift met een ontwerpakte, een schattingsverslag en een hypothecair getuigschrift (artikel 1193bis) | De rechtbank kan een minimumprijs opleggen; de verkoop gebeurt volgens de goedgekeurde ontwerpakte, voor de aangewezen notaris |
In beide gevallen worden de ingeschreven schuldeisers bij de procedure opgeroepen. Zijn de formaliteiten nageleefd, dan brengt de verkoop zuivering mee: hypotheken en beslagen worden naar de prijs overgeheveld en de koper krijgt een vrij goed (artikel 1326 van het Gerechtelijk Wetboek). Zie ook de openbare verkoop.
Wat dat voor de koper betekent
- De curator kent het goed niet: zijn verklaringen over de staat, de voorgeschiedenis, werken en gebreken zijn zeer beperkt. Bezoek grondig, eventueel met een deskundige.
- Het goed wordt verkocht in de staat waarin het zich bevindt, vaak al lang leegstaand: vocht, installaties buiten werking, verzekering na te gaan.
- De termijnen zijn langer: reken op de tijd van het verzoekschrift en de beschikking van de rechtbank.
- De verplichte attesten van het gewest blijven vereist: EPC (in Brussel en Wallonië PEB), keuring van de elektrische installatie, stedenbouwkundige inlichtingen, bodemattest, en in Vlaanderen het asbestattest.
- Sleutels, meters en eventuele bewoners zijn punten om vóór de akte met de curator te regelen.
De rol van de makelaar
De curator kan de commercialisering aan een makelaar toevertrouwen, maar hij tekent zelf, en de verkoop uit de hand blijft onderworpen aan de machtiging van de rechtbank. Elk bod moet dat vermelden: de koper verbindt zich onder de opschortende voorwaarde van die machtiging, en de geboden prijs zal worden vergeleken met de schatting bij het verzoekschrift.
- Kopie van de beschikking tot aanstelling van de curator
- Bod of compromis met de voorwaarde van machtiging en een redelijke termijn
- Geen waarborg over de staat van het goed beloofd in naam van de curator
- Duidelijke informatie aan de koper over het tijdpad
Valkuilen
- Onderhandelen met een buur of verre verwant die « voor het huis zorgt »: hij heeft geen enkele macht om te verkopen.
- Een vast compromis tekenen, zonder voorwaarde van machtiging door de rechtbank.
- Een voorschot rechtstreeks aan de curator of een tussenpersoon betalen in plaats van het bij de notaris te blokkeren.
- De werkelijke staat van het goed onderschatten: dak, vocht, installaties die al maanden afgesloten zijn.
- Onbeheerde nalatenschap verwarren met een erfloze nalatenschap: als de Staat bij gebrek aan erfgenaam de nalatenschap verkrijgt, verkoopt hij zelf, volgens zijn eigen regels.
Bent u schuldeiser van de overledene of buur van een verlaten goed, dan kunt u zelf bij de familierechtbank de aanstelling van een curator vragen: vaak is dat de enige manier om de toestand te deblokkeren.
Veelgestelde vragen
Kan men met een curator over de prijs onderhandelen?
Ja, maar de curator moet de beste prijs voor de schuldeisers halen, en de rechtbank controleert de verkoop. Een bod dat duidelijk onder de schatting ligt, maakt weinig kans op machtiging.
Wordt het goed met zijn schulden verkocht?
Nee. Wordt de procedure nageleefd, dan worden de ingeschreven schuldeisers uit de prijs betaald en krijgt de koper een goed vrij van hypothecaire lasten.
Wat als er toch een erfgenaam opduikt?
Hij kan opeisen wat van de nalatenschap overblijft, maar de verkopen die de curator regelmatig deed, blijven in principe geldig. De koper moet het goed niet teruggeven.
Hoelang duurt het om te kopen?
Reken op meerdere maanden: aanstelling van de curator, boedelbeschrijving, verzoekschrift, beschikking van de rechtbank en dan de akte. De termijn hangt vooral af van de werklast van de rechtbank.
Kan de curator de afwezigheid van gebreken waarborgen?
Nee, hij kent het goed niet. De verkoopvoorwaarden sluiten meestal elke vrijwaring voor verborgen gebreken uit: de koper moet zich zelf informeren vóór hij zich verbindt.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 4 (art. 4.37 en 4.58)
- Justel: Gerechtelijk Wetboek, vierde deel (art. 1189, 1193bis, 1228 tot 1231, 1326)
- FOD Justitie: onbeheerde nalatenschap
- Notaris.be: moet ik een erfenis aanvaarden? (verwerpen of aanvaarden)
- Notaris.be: geen erfgenamen (onbeheerde nalatenschap)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.