Stedenbouw en voorkoop
Natura 2000 en beschermde gebieden
Een grond aan de bosrand, een weide langs een rivier, een huis midden in een vallei: zulke goederen liggen soms in een beschermd gebied. De regels van natuurbehoud beperken dan wat de eigenaar er mag doen, en ze gelden ook voor de koper.
Waarover gaat het?
Natura 2000 is een Europees netwerk van gebieden die zijn aangewezen om natuurlijke habitats en soorten te beschermen, op basis van de Europese Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn. In België wijst elk Gewest zijn gebieden aan en legt het de beschermingsmaatregelen vast in zijn eigen wetgeving. Daarnaast bestaan andere statuten: natuurreservaten, waterrijke gebieden van biologisch belang, het Vlaams Ecologisch Netwerk (VEN), bijzondere bomen en hagen, bossen onder bosregime.
Een Natura 2000-gebied is niet noodzakelijk openbaar of ontoegankelijk: veel gebieden zijn privéterreinen, landbouwgrond of bos, die normaal worden uitgebaat, maar volgens aangepaste regels.
Wie doet wat per Gewest
| Vlaanderen | Wallonië | Brussel | |
|---|---|---|---|
| Basistekst | Decreet van 21 oktober 1997 betreffende het natuurbehoud en het natuurlijke milieu | Wet van 12 juli 1973 op het natuurbehoud en de aanwijzingsbesluiten van de gebieden | Ordonnantie van 1 maart 2012 betreffende het natuurbehoud |
| Bestuur | Agentschap Natuur en Bos (ANB) | Service public de Wallonie, Département de la Nature et des Forêts | Leefmilieu Brussel |
| Nagaan | Geopunt (kaartlagen Natura 2000 en VEN) | WalOnMap en biodiversite.wallonie.be (beheerseenheden) | BruGIS en Leefmilieu Brussel |
| Project | Passende beoordeling voor een project dat het gebied kan aantasten | Passende beoordeling en toelatingen of meldingen naargelang de beheerseenheid | Passende beoordeling volgens de ordonnantie |
De beperkingen
- Verboden of voorafgaande toelatingen om het reliëf te wijzigen, te draineren, een poel te dempen, bomen te vellen of blijvend grasland te scheuren.
- Passende beoordeling van de effecten voor projecten die het gebied kunnen aantasten, ook als ze erbuiten liggen.
- Beperkingen op bepaalde producten, landbouwpraktijken of maaiperiodes, naargelang de beheerseenheid.
- Soms vergoedingen, beheersubsidies of fiscale voordelen als compensatie.
Die regels komen bovenop de stedenbouw: een vergunning kan worden geweigerd of aan voorwaarden gebonden omdat een beschermd gebied vlakbij ligt, ook als de zone op het plan bebouwbaar is.
Concreet voorbeeld: een weide met een paardenproject
Indicatief voorbeeld. Een koper wil in Wallonië een woning met 2 hectare weide kopen om er een manege en een zandpiste aan te leggen. De weide ligt in agrarisch gebied en, voor 1,5 hectare, in een Natura 2000-gebied, in de beheerseenheid "verbindingsgraslanden".
- De piste (grondwerken, drainage) wijzigt de bodem: ze vraagt een vergunning en, naargelang de beheerseenheid, een toelating of afwijking op grond van het natuurbehoud.
- Begrazing blijft mogelijk, maar volgens de regels van de beheerseenheid.
- Het project is enkel realistisch op het deel buiten het gebied, of na akkoord van de besturen.
De koper tekent dus best onder de opschortende voorwaarde van de nodige toelatingen, of past de prijs aan het enige mogelijke gebruik aan.
Hoe u het nagaat
Op de gewestelijke geoportalen kunt u nagaan of een perceel in een Natura 2000-gebied of een beschermd gebied ligt, en welke beheerseenheden of voorschriften er gelden. De stedenbouwkundige inlichtingen vermelden die statuten vaak, maar niet altijd met de details van de maatregelen. De makelaar doet die controle voor elke onbebouwde grond, elk groot perceel in landelijk gebied en elk goed aan een waterloop of bosrand.
Valkuilen
- Enkel naar de kleur van de zone op het gewestplan of RUP kijken, zonder de natuurlagen.
- Kopen voor een vijver, drainage of ophoging die verboden of vergunningsplichtig zijn.
- Niet zien dat slechts een deel van het perceel beschermd is, wat het gebruik van elk deel verandert.
- Lopende beheersovereenkomsten of subsidies vergeten, die de koper misschien moet naleven.
In het compromis
Het compromis vermeldt het beschermingsstatuut en herinnert aan de verplichtingen die eruit voortvloeien. Een koper die werken, een vijver, een paarden- of landbouwactiviteit plant, moet zich ervan vergewissen dat zijn project verenigbaar is met de regels van het gebied, desnoods via een opschortende voorwaarde. Zie ook de verkoop van bos en natuurgebied.
- Beschermingsstatuut nagegaan op het geoportaal, met het betrokken deel van het perceel
- Beheerseenheden en beperkingen geïdentificeerd
- Lopende verbintenissen, beheersovereenkomsten of subsidies
- Project van de koper getoetst aan de beperkingen, opschortende voorwaarde indien nodig
Veelgestelde vragen
Mag men bouwen in een Natura 2000-gebied?
Dat is zeer beperkt en hangt af van de bestemming van de zone en de effecten van het project. De meeste gebieden liggen in onbebouwbare zones, en elk project dat het gebied kan aantasten, vraagt een passende beoordeling.
Doet het Natura 2000-statuut de waarde dalen?
Voor een bouwproject of een intensieve uitbating wel. Voor recreatie, natuurbeleving of extensieve landbouw is het effect kleiner, en er kunnen beheerssubsidies bestaan.
Moet de eigenaar zijn grond openstellen voor het publiek?
Nee, het Natura 2000-statuut legt op zich geen openstelling op. Toegangsregels kunnen wel voortvloeien uit andere statuten, zoals een natuurreservaat of een openbare weg.
Mag een bestaande woning in een Natura 2000-gebied verbouwd worden?
Ja, volgens de toepasselijke stedenbouw, maar het project kan een effectenbeoordeling en bijzondere voorwaarden vergen, onder meer voor de omgeving, verlichting of riolering.
Waar kom ik te weten wat precies verboden is op mijn perceel?
Bij het gewestelijke natuurbestuur en op het geoportaal, dat de beheerseenheid of de voorschriften vermeldt. Bij twijfel is een schriftelijke vraag aan het bestuur vóór het compromis de veiligste weg.
Officiële bronnen
- Wallonië: Natura 2000-netwerk
- Codex Vlaanderen: Decreet betreffende het natuurbehoud en het natuurlijk milieu (speciale beschermingszones)
- Leefmilieu Brussel: Natura 2000-gebieden en habitats van communautair belang
- Wallonië: toelating vragen voor handelingen en werken in een Natura 2000-gebied
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.