Prijs en fiscaliteit

Het hypothecair mandaat

In veel kredietakten neemt de bank voor een deel van het bedrag genoegen met een hypothecair mandaat. De koper bespaart kosten, de bank behoudt de mogelijkheid later een hypotheek te nemen. Het mechanisme is nuttig, maar heeft grenzen die de koper moet kennen, en het weegt ook op de latere doorverkoop: een krediet dat met een mandaat is gewaarborgd, blijft een krediet dat moet worden terugbetaald. Uitleg en becijferd voorbeeld.

Bijgewerkt op · 4 min leestijd

Het principe

  • Een hypotheek wordt meteen ingeschreven op het kantoor van de Patrimoniumdocumentatie (rechtszekerheid): de bank neemt rang vanaf de inschrijving. De inschrijving brengt evenredige heffingen en kosten mee.
  • Een hypothecair mandaat is een onherroepelijke volmacht van de kredietnemer aan de bank (of haar lasthebbers), bij notariële akte, om later een hypotheek te vestigen, als ze dat nodig acht. Zolang het niet is omgezet, wordt niets ingeschreven.

De combinatie is courant: een hypotheek voor een deel van het krediet, een mandaat voor het saldo. De keuze en de verhouding hangen af van het beleid van de bank, het profiel van de kredietnemer en de gefinancierde quotiteit.

Het voordeel: minder kosten bij de aankoop

Het hypothecair mandaat brengt geen recht op hypotheekvestiging en geen hypotheekrecht mee zolang het niet is omgezet: die heffingen worden op de inschrijving geheven, en die gebeurt niet. Indicatief voorbeeld voor een krediet van 250.000 euro in Brussel, met een verondersteld ingeschreven bedrag van 275.000 euro, btw inbegrepen op ereloon en kosten:

PostHypotheekMandaat
Registratiebelasting van 1 % op de vestiging2.750 euro0 euro
Hypotheekrecht van 0,3 %825 euro0 euro
Ereloon, akte- en inschrijvingskostenongeveer 2.490 euroongeveer 2.420 euro
Totaalongeveer 6.060 euroongeveer 2.420 euro

Het recht van 1 % bestaat in de drie Gewesten (in Vlaanderen artikel 2.11.4.0.1 van de Vlaamse Codex Fiscaliteit; in Wallonië artikel 87 van het wetboek zoals het in dat Gewest geldt). Een eventuele omzetting kost dan de heffingen en kosten van een inschrijving op dat ogenblik (zie kosten van de hypothecaire kredietakte).

De grenzen

  • Voor de bank is het mandaat een zwakkere waarborg: zolang het niet is omgezet, kan een andere schuldeiser vóór haar een hypotheek inschrijven. Ze zet het meestal om bij wanbetaling of bij tekenen van moeilijkheden.
  • Voor de kredietnemer gebeurt de omzetting zonder nieuw akkoord: hij gaf een onherroepelijke volmacht. Hij draagt de kosten ervan.
  • Voor de rang neemt de hypotheek uit de omzetting pas rang op de datum van haar inschrijving, niet op de datum van het mandaat.
  • Bij doorverkoop verschijnt een niet-omgezet mandaat niet als inschrijving in de hypothecaire staat, maar het krediet blijft verschuldigd: het moet bij de verkoopakte worden terugbetaald en de bank moet van het mandaat afzien.

Wat de makelaar moet onthouden

  • De verkoper naar al zijn kredieten vragen, niet enkel naar de hypothecaire inschrijvingen
  • Met de notaris het bedrag van de vervroegde terugbetaling nagaan, met de eventuele wederbeleggingsvergoeding
  • Nagaan dat de prijs het saldo van alle gewaarborgde kredieten dekt, inschrijvingen en mandaten samen
  • In het compromis voorzien dat het goed vrij van elke hypotheek, inschrijving en mandaat wordt verkocht

Zie ook een pand met hypotheek verkopen en zijn krediet naar een nieuw pand overdragen.

Valkuilen

  • Een verkoper die "geen hypotheek" verklaart omdat niets is ingeschreven, terwijl een belangrijk krediet met een mandaat is gewaarborgd.
  • Een ontoereikende prijs om alle kredieten terug te betalen: de bank ziet niet van het mandaat af zonder betaling, en de verkoop loopt vast.
  • Een omzetting vlak vóór de verkoop, bij moeilijkheden van de verkoper: de inschrijving verschijnt dan in de hypothecaire staat en moet worden doorgehaald.
  • Een koper die op de volledige kostenbesparing rekent zonder te weten dat zijn bank een groot deel in hypotheek eist.

In het compromis

De modelclausule bepaalt dat het goed wordt verkocht vrij en onbelast van alle lasten, inschrijvingen en overschrijvingen, en dat de verkoper zich ertoe verbindt de gewaarborgde schulden bij de akte terug te betalen. Het is nuttig er een verklaring van de verkoper aan toe te voegen over het bestaan van hypothecaire mandaten en de kredieten die ze waarborgen. Aan de kant van de koper kan de financieringsvoorwaarde het totale kredietbedrag bepalen zonder zich uit te spreken over de verdeling tussen hypotheek en mandaat, die de bank beslist.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een hypotheek en een hypothecair mandaat?

De hypotheek wordt meteen ingeschreven en geeft de bank rang. Het hypothecair mandaat is een onherroepelijke volmacht waarmee de bank later, indien nodig, een hypotheek kan inschrijven, met een rang die pas vanaf die inschrijving loopt.

Hoeveel bespaart men met een hypothecair mandaat?

De heffingen van 1 % en 0,3 % op het ingeschreven bedrag zijn niet verschuldigd zolang het mandaat niet is omgezet. Voor een krediet van 250.000 euro gaat het indicatief om een besparing van ongeveer 3.650 euro.

Mag de bank het mandaat zonder mijn akkoord omzetten?

Ja. Het mandaat is onherroepelijk en laat de bank toe de hypotheek te vestigen wanneer ze dat nodig acht, meestal bij betalingsmoeilijkheden. De kosten van de omzetting zijn voor de kredietnemer.

Moet het krediet gewaarborgd met een mandaat bij de verkoop worden terugbetaald?

Ja. Het krediet blijft verschuldigd, ook als niets is ingeschreven. Het wordt in principe bij de verkoopakte terugbetaald en de bank ziet af van het mandaat.

Verschijnt een hypothecair mandaat in de hypothecaire staat?

Nee, zolang het niet is omgezet, want er is niets ingeschreven. Daarom vraagt de notaris de verkoper en zijn banken ook naar alle lopende kredieten.

Kan men het hele krediet met een mandaat waarborgen?

Zelden: de bank eist meestal een hypotheek voor een deel van het bedrag. De verhouding hangt af van haar beleid en van het dossier van de kredietnemer.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook