Partijen bij de verkoop

Het aandeel van een onverdeelde mede-eigenaar overnemen

Een broer neemt het ouderlijk huis over, een ex-partner houdt het appartement, twee vrienden beëindigen een gezamenlijke investering: de uittreding uit onverdeeldheid ten gunste van een van de mede-eigenaars is geen gewone verkoop. Ze wordt duidelijk minder belast, maar vraagt dezelfde zorg voor de waarde, de financiering en de attesten.

Bijgewerkt op · 4 min leestijd

Een verdeling, geen verkoop

Wanneer onverdeelde mede-eigenaars het goed aan een van hen toebedelen, tegen betaling van een opleg aan de anderen, is de verrichting een verdeling. De verdeling heeft declaratieve werking: de overnemer wordt geacht het goed te hebben verkregen uit de gemeenschappelijke oorsprong (de nalatenschap, de gezamenlijke aankoop), niet het van zijn mede-eigenaars te hebben gekocht.

Het Burgerlijk Wetboek (boek 3, artikel 3.75) herinnert eraan dat elke mede-eigenaar op elk ogenblik de verdeling van een goed in gewone mede-eigendom kan vorderen, en dat zijn schuldeisers hetzelfde recht hebben. De mede-eigenaars kunnen afspreken de verdeling op te schorten voor ten hoogste vijf jaar, hernieuwbaar; voor een onroerend goed is die overeenkomst slechts tegenwerpelijk aan derden als ze is overgeschreven.

Het verdeelrecht per gewest

BrusselWalloniëVlaanderen
Algemeen tarief1 %1 %2,5 %
Voormalige gezinswoning na echtscheiding of einde van de wettelijke samenwoning1 %1 %1 %, onder voorwaarden
Grondslag als de onverdeeldheid tussen allen ophoudtWaarde van het goedWaarde van het goedWaarde van het goed
Grondslag als de onverdeeldheid tussen sommigen blijft bestaanWaarde van de afgestane delenWaarde van de afgestane delenWaarde van de afgestane delen

In Vlaanderen bepaalt de Vlaamse Codex Fiscaliteit (artikel 2.10.3.0.1) dat het recht wordt berekend op de in de akte overeengekomen waarde, zonder dat de grondslag lager mag zijn dan de verkoopwaarde. De gunstregimes van het verkooprecht (abattement, verlaagd tarief voor de enige eigen woning) gelden niet, maar het verdeelrecht blijft doorgaans veel voordeliger.

Rekenvoorbeeld: drie erfgenamen

Drie kinderen erven een woning die op 300.000 euro wordt geschat. De oudste neemt ze over en betaalt elk van haar broers 100.000 euro.

  • De onverdeeldheid houdt tussen allen op: het verdeelrecht wordt berekend op 300.000 euro.
  • Brussel of Wallonië: 1 % = 3.000 euro. Vlaanderen: 2,5 % = 7.500 euro.
  • Neemt de oudste enkel het aandeel van één broer over en blijft de andere mede-eigenaar, dan wordt het recht berekend op het afgestane deel van 100.000 euro: 1.000 euro in Brussel of Wallonië, 2.500 euro in Vlaanderen.

Een verkoop van twee derde tegen het gewone verkooprecht (12 % of 12,5 % van de prijs) zou veel meer kosten. Het voorbeeld is indicatief, zonder ereloon en aktekosten.

Praktische punten

  • Een schatting van de waarde door een notaris, landmeter-expert of makelaar, om de opleg te bepalen en een fiscale rechtzetting te vermijden
  • De financiering van de opleg en het ontslag uit het eventuele gezamenlijke krediet door de bank
  • De wettelijke attesten: de meeste zijn vereist zoals bij een verkoop (bodem, stedenbouw, EPC of PEB, elektrische keuring naargelang het geval)
  • Het akkoord van alle mede-eigenaars, ook minderjarige of beschermde erfgenamen, zo nodig met machtiging van de vrederechter
  • Bij een nalatenschap: de aangifte van nalatenschap ingediend en de erfbelasting betaald of voorzien

Als een mede-eigenaar weigert

Niemand is verplicht in onverdeeldheid te blijven. Stemmen niet alle deelgenoten in met een minnelijke verdeling, dan gebeurt de verdeling gerechtelijk op vordering van de meest gerede partij (Gerechtelijk Wetboek, artikel 1207): de rechtbank stelt een notaris-vereffenaar aan, die de staat van vereffening opmaakt en de toebedeling van het goed aan een van de mede-eigenaars kan voorstellen. Is het goed niet gevoeglijk verdeelbaar en kan niemand het overnemen, dan wordt het verkocht, vaak openbaar.

Dat lange en dure vooruitzicht zet de partijen er meestal toe aan een minnelijk akkoord te vinden over de waarde en de opleg.

Vóór men een procedure start, helpt een familiale bemiddeling of een tegensprekelijke schatting door twee deskundigen die elk kiest vaak om de toestand te deblokkeren. De notaris kan ook een tijdpad voorstellen: een termijn om het krediet voor de opleg te verkrijgen, daarna verkoop aan een derde als de overname mislukt.

Valkuilen

  • Een te lage opleg vastleggen uit familiale toegeeflijkheid: de administratie belast op de verkoopwaarde en het voordeel kan als schenking worden geherkwalificeerd.
  • Het gezamenlijke krediet vergeten: wie uittreedt, moet door de bank worden ontslagen.
  • Een overnameovereenkomst tekenen zonder financieringsvoorwaarde terwijl de opleg geleend moet worden.
  • Situaties verwarren: een overdracht aan een derde buiten de onverdeeldheid is een gewone verkoop, onderworpen aan verkooprecht.

Zie ook onze gidsen over de verkoop van een goed uit een nalatenschap en over de echtscheiding.

Veelgestelde vragen

Is een compromis nodig voor de overname van een aandeel?

Men kan een voorafgaande verdelingsovereenkomst tekenen die de waarde, de opleg en de voorwaarden (financiering, attesten) vastlegt. De verdelingsakte voor de notaris stelt ze daarna vast en wordt overgeschreven.

Speelt de vastgoedmakelaar een rol?

Hij kan het goed schatten en het akkoord over de opleg vergemakkelijken, wat de gekozen prijs zowel tegenover de administratie als tussen de partijen onderbouwt.

Geldt het verdeelrecht tussen bevriende mede-eigenaars?

Ja, zodra ze in onverdeeldheid zijn en de verrichting de onverdeeldheid beëindigt of het aantal mede-eigenaars vermindert. Een familieband is geen voorwaarde. Een overdracht aan een derde buiten de onverdeeldheid blijft daarentegen een gewone verkoop.

Wordt het verdeelrecht op de opleg berekend?

Nee. Het wordt berekend op de waarde van het verdeelde goed wanneer de onverdeeldheid tussen allen ophoudt, of op de waarde van de afgestane delen als ze tussen sommigen blijft bestaan.

Kan men contractueel langer in onverdeeldheid blijven?

Ja, voor ten hoogste vijf jaar, hernieuwbaar. Voor een onroerend goed moet de overeenkomst worden overgeschreven om tegenwerpelijk te zijn aan derden.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook